Kontent qismiga oʻtish

Tetsubin

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Tetsubin

Тэцубин (yaponcha: 鉄瓶?) — yaponcha choʻyan choynagining bir turi.

Anʼanaviy tetsubin yonayotgan koʻmir ustida isitiladi. Yaponiyaning choy marosimi sanʼatida maxsus koʻchma mangal 瓶掛 mavjud.

Tetsubinning tashqi tomoni odatda naqshinkor naqshlar bilan bezatilgan. Ushbu choynaklarning oʻlchamlari va shakllari turlicha boʻlishi mumkin, bu esa ularni mashhur toʻplamga aylantiradi. Kichik tetsubinning hajmi 0,5 litrni tashkil etsa, kattasi 5 litrgacha suyuqlikni oʻziga sigʻdira oladi.

Tetsubinning tarixiy kelib chiqish muddati aniq aniqlanmagan. Baʼzi nufuzli yapon manbasi[1] [ kim? ] Tetsubinning taʼkidlashicha, tedorigama deb nomlangan oʻchoqlardan kelib chiqqan boʻlib, u Sen-no Rikyu davridayoq choy marosimida qoʻllanila boshlangan. XIX asrda toʻgʻridan-toʻgʻri stakanda qaynatilgan choy keng tarqaldi, shuning uchun tetsubin uy-roʻzgʻor buyumlari emas, balki maqom belgisiga aylangan. Bundan tashqari, tetsubinga oʻxshash, ammo ichki qismi emal bilan qoplangan, nisbatan kichik hajmdagi choʻyan qozonning bir turi ham mavjud. Ular qaynatiluvchi choynak sifatida xizmat qilgan. Shuningdek, kyusu (急須) deb ataladi, lekin kyusu odatda keramikadan tayyorlanadi. Bundan tashqari, kyusu odatda choy toʻri bilan sotiladi.

Ivate va Yamagata prefekturalari eng mashhur tetsubin va kyusu ishlab chiqaruvchilari hisoblanadi.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bir gipotezaga koʻra, uning mashhurligining oʻsishi sentya (yashil bargli choy turi) bilan parallel ravishda sodir boʻlgan. Sentya XVII asr oʻrtalarida Xitoydan Yaponiyaga kirib kelgan[2]. Kukunli mattyua yashil choyidan farqli oʻlaroq, sentya XVIII asrda mashhurlikka erishdi va choynakning mashhurligi parallel ravishda oʻsib bordi.

Tetsubinning shakli, mustaqil shaklda boʻlmay, oʻz davrining koʻplab choynaklariga oʻxshab ketgan. Bunday mahsulotlar orasida itedorikama, toyama, mizusosogi, dobin va yakkan tetsubinga eng yaqin turi hisoblanadi. Eng yaqini esa yakkan boʻlib, u faqat quyma temirdan emas, balki misdan yasalganligi bilan ham ajralib turadi.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Genshoku Chadō Daijiten 原色茶道大辞典: Tankosha, 1975. Japanese illustrated encyclopedia of „the way of tea“, entry for „tedorigama“.
  2. „History of the tetsubin“. Qaraldi: 2011-yil 30-dekabr.

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • PLW sanʼati. Tetsubin: yapon suv idishi. Geldermalsen nashrlari, Niderlandiya, 1988-yil. ISBN 978-9072370013. 582 b.(Inglizcha) )