Shollar suvi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Shollar suvi (ozarbayjoncha: Şollar suyu) — Ozarbayjon Respublikasining Xachmaz viloyati Shollar qishlogʻida joylashgan buloq suvi.

Tarixi[tahrir]

Baku-Shollar suv taʼminoti qurilishi. XX asr boshlari.

XIX asrning oʻrtalarida Bokuda toza ichimlik suvi bilan fojiali holat yuzaga keldi: quduqlardan olingan suv mazasiz va har doim ham toza emas edi. Shaharda vabo, qizil isitma, ich qotishi hollari tobora koʻproq uchrab turdi. Shuning uchun, 1860-yillarning oxirida, Boku qal’asi yaqinida ichimlik suvini tekshirish boshlandi.

1879-yil sentabr oyida Boku shahar dumasining yigʻilishida Hoji Zeynalabdin Tagiyev suv qidirish va kelajakdagi suv taʼminotini loyihalash uchun 1000 rubl miqdorida mablag 'ajratishni taklif qildi. Geolog Betsevichning rahbarligi ostida shaharning oʻzida va uning atroflarida toʻplangan yer osti suvlari miqdori mahalliy isteʼmol uchun yetarli boʻlgan, ammo uning sifati qoniqarli emasligi maʼlum boʻldi. 1880-yil may oyida Boku Dumasi Boku yaqinida yer osti suvlarini qidirish uchun komissiya tuzdi.

1884-yilda muhandis Otto Lenz Bokudagi Mashta va Buzovna qishloqlarida suv topdi, ammo tuz miqdori juda koʻp boʻlgani sababli uni ichishga yaroqsiz boʻlib chiqdi va uni tozalash foydasiz deb topildi[1].

Suv quvurlari[tahrir]

Xudat yaqinidagi Boku-Shollar suv havzasi

1899-yil oktabr oyida ingliz muhandisi Uilyam Lindli buloq va daryolarga boy Kubin uyezdining grafliklarida qidiruv ishlarini boshladi. Muvozanatli suv Bokudan 180 kilometr narida, baland tekislikda joylashgan Shollar va Fersali qishloqlarida topilgan. 1901-yil may oyida Boku shahriga navbatdagi tashrifi davomida Lindli Boku Dumasiga hisobot taqdim etdi, shundan soʻng 1901-yil 23-iyunda uning loyihasi maʼqullanib, uni amalga oshirish uchun 35,000 rubl ajratildi (ulardan 25 mingini Dumadagi ovozli Alimardanbek Topchibashev shaxsan topshirdi).

1902-yilda Duma suv taʼminoti tizimini qurish uchun 182 ming rubl ajratdi. 1903-yil kuzida Lindley vakillari Bokuga oʻzining soʻnggi loyihasini taqdim etdilar.

Quduq burgʻulash Lindley kompaniyasining shaxsiy nazorati ostida fransuz kompaniyasi tomonidan amalga oshirildi. Qurilish ishlari 1904-yil fevralda boshlangan, ammo keyingi inqilobiy voqealar va bir qator vabo epidemiyalari tufayli jiddiy tanaffuslar bilan davom etgan.

Nihoyat, 1909-yil 5-mayda shahar Dumasi Rossiyada (177 kilometr) yagona Boku-Shollar suv taʼminoti tizimini qurish masalasini nihoyat hal qildi: maʼmuriyat ostida „Suv ​​taʼminoti qurilishi boshqarmasi“ tashkil etildi va uning bevosita muallifi loyiha muhandisi etib tayinlandi. 1912-yil yanvar oyida Boku Dumasi tomonidan berilgan petitsiya munosabati bilan imperator Nikolay II maʼlum miqdordagi yerni Boku shahrining mulkiga oʻtkazish toʻgʻrisida farmon chiqardi.

1916-yil oxiriga kelib Boku-Shollar suv taʼminoti tizimi qurilishi asosan yakunlandi. 1917-yil 21-yanvarda Bokuda birinchi Shollar suvi Krasnovodskaya koʻchasida (hozirgi S. Vurgun koʻchasi) paydo boʻldi. 6 million chelak suv sigʻimiga ega boʻlgan suv oʻtkazgichi kuniga 3 million chelakni suv bilan taʼminlash uchun moʻljallangan edi. Shollar qishlogʻida artezian nasoslaridan tortib, Sumgait shahri yaqinidagi Nasosniy qishlogʻigacha (taxminan 190 kilometr) suv taʼminoti orqali suv tortishish kuchi bilan oqadi.

Manbalar[tahrir]