Sambo

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Sambo (rus. — qurolsiz oʻzini himoya qilish) — sport kurashi turi. Unga kurashning milliy turlaridagi eng samarali usullar asos kilib olingan. 20-asrning 30y.larida SSSRda paydo boʻlgan. S.ning sport (kurash) va jangovar turlari mavjud. S kurashida kurashchilar maxsus belbogʻli kalta yaktak kiyadilar. S.da rakibining koʻl va oyoqlaridan olish, oyoqlar bilan oyoqlariga, qoʻliga va gavdasiga qarshi harakatlar qilish ruxsat etilgan. S.da oʻz oyogʻida tik turib raqib kuragini yerga tekkizsa yoki ogʻrituvchi usul qoʻllanganda raqib oʻzini magʻlubiyatga uchraganligini tan olsa, shuningdek, ballar boʻyicha farq 12 taga yetsa, rakib man etilgan usulni qoʻllab jazolansa sof gʻalaba qayd qilinadi. Rakiblardan biri sof gʻalabaga erisha olmasa, olishuv natijasi sportchilarning toʻplagan ballariga karab aniklanadi. Jangovar S.da kurashchilar boshga shlem, qoʻllariga barmoqlari ochiq qoʻlqop kiyib, ogʻizga kapa (tishni himoya qilish uchun) solib musobakalashadilar. Jangovar S.da tepish, urish, ogʻrituvchi usullar koʻllash va boʻgʻish mumkin. Kurash 10x 10 m dan 13x13 m gacha kattalikdagi gilamda oʻtkaziladi. Kurashchilarning olishuv maydoni 6x9 diametrli boʻlishi kerak. Kurash tanaffussiz 4—5 min. davom etadi. S.ning sport turida: yoshlar (20 yoshgacha) va erkaklar: 52, 57, 62, 68, 78, 82, 90, 100, 100 kg dan ortik: kizlar (20 yoshgacha) va ayollar: 48, 52, 56, 60, 64, 68, 72, 80, 80 kg dan ortiq; oʻsmir oʻgʻil bolalar (16—18 yosh): 48, 52, 56, 60, 65, 70, 75, 81, 87, 87 kg dan ortik; oʻsmir kizlar (16—18 yosh): 40, 44, 48, 52, 56, 60, 65, 70, 75, 75 kg dan ortiq vaznlarda bellashadilar. Faxriylar (35 yoshdan yuqori) va S. ning jangovar turida esa 62, 68, 74, 82, 90, 100, 100 kg dan yuqori vazn toifasida musobaqalashadilar. S. boʻyicha Xalqaro havaskorlik federatsiyasi (FIAS; 1985 y. tashkil etilgan)ga 80 ga yaqin mamlakat aʼzo. 1980 yildan Olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritilgan. 1973 yildan S.ning sport turi boʻyicha, 2001 yildan jangovar S. boʻyicha jahon chempionati oʻtkaziladi. Oʻzbekiston S. federatsiyasi 1964 y. tuzilgan. Ayol S.chilarning federatsiyasi dunyoda faqat Oʻzbekistonda tashkil etilgan (1996) va u ham Jahon hamda Osiyo federatsiyasiga aʼzo boʻlib kirgan. 1971 y. Toshkentda xalqaro turnir, 1972 y. 1Yevropa chempionati, 1998, 2001 va 2002 yilda esa oʻsmirlar, yoshlar va erkaklar oʻrtasida Osiyo chempionati, 2001 va 2003 yillarda ilk bor ayollar S. yulduzlarining jahon chempionati musobaqalari oʻtkazilgan. Oʻzbekiston S. terma jamoasi jahon chempionatida 1-oʻrinni egalladi (1993, Omsk), Osiyo chempionatida bir necha marta jamoa hisobida (ayollar va erkaklar, qizlar va oʻsmirlar) gʻoliblikni qoʻlga kiritdi. S. boʻyicha sport ustasi J. Sharapatov Osiyo S. federatsiyasining prezidenti (2001 yildan), xalqaro toifadagi sport ustasi Fazliddin Poʻlatov vitseprezidenti va Osiyoda S. kurashini rivojlantirish qoʻmitasi raisi (2003 yildan) hisoblanadi. Sobir Kurbonov, Sayfiddin Xodiyev, Bobomurod Fayziyev (2 martadan), Shuhrat Xoʻjayev, Akobir Qurbonov, faxriylar oʻrtasida esa Fazliddin Poʻlatov, Oʻrol Jumaniyozov, Oston Choʻliyev (2 martadan) jahon chempioni boʻlishgan. Oʻzbekiston Respublikasining barcha viloyatlarida bolalar va qizlar S. bilan muntazam shugʻullanadilar. Respublika oliy sport mahorati maktabi, viloyatlar sport mahorati maktablari, shuningdek, Olimpiya zaxiralari kollejlarida S. kurashi boʻlimlari bor.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil