Yoqut qoʻzgʻoloni
Yoqut qoʻzgʻoloni (ruscha: Якутский мятеж) – 1921-yil sentabrdan 1923-yil 26-iyungacha boʻlgan Rossiya fuqarolar urushi davrida Yoqutistonda bolsheviklarga qarshi boshlangan qoʻzgʻolon. Vaqt oʻtishi bilan mojarolar markazi Rossiya Uzoq Sharqidagi Ayano-Mayskiy tumanida boʻldi[1].
Umumiy tavsifi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Oq armiya generallaridan biri Anatoliy Pepelyaev Xarbindagi yillar davomida turli ishlarda, jumladan duradgorlik va taksi haydovchisi boʻlib ishlashga majbur boʻlgan. Shunga qaramay, u Sibirni bolsheviklardan qaytarib olish niyatida edi.
Qoʻzgʻolon
[tahrir | manbasini tahrirlash]Qoʻzgʻolon paytida, 1922-yil 27-aprelda Rossiya Sovet Federativ Sotsialistik Respublikasi tarkibida poytaxti Yakutsk boʻlgan Yoqut ASSR tashkil etildi[2].
1922-yil 31-avgustda general Pepelyaev va uning 553 kishidan iborat koʻngilli „drujina“ jamoasi Rossiya fuqarolar urushining soʻnggi yirik operatsiyasini boshladi. Ular Oxota dengizi tomon yoʻl oldi, portga tushdi va togʻli gʻarbiy mintaqaga taʼsir oʻtkazishni maqsad qildi. Sentyabr oyida Pepelyaev Oxota daryosidan oʻtib Sibirga, Yakutskka tomon yoʻnaldi. Uning qoʻshinlari Yoqutistonda toʻplangan, ammo Ivan Strodning bolsheviklari tomonidan asirga olindi. Ular son jihatdan kuchsizroq boʻlgani uchun magʻlub boʻldi.
Amga muhim aholi punktini tark etgach, Pepelyaev Saxalinga oʻtish umidida Tinch okeani tomon hujum qildi. 1923-yil 24-aprelda Stavropol va Indigirka kemalari Vladivostokdan Ayan tomon suzib ketdi. Kemalar bortida Stepan Vostretsov boshchiligidagi Qizil armiya boʻlinmalari ham bor edi. Ushbu hujum 1—2-may kunlari Oxotsk yaqinida magʻlubiyat bilan yakunlandi. 1923-yil 6-iyunda Oxotsk va qirgʻoq boʻyidagi Ayan shaharlari 1923-yil 16-iyunda Oq armiyaning magʻlubiyatiga uchragach, general Pepelyayev 103 ofitser va 230 askar bilan bolsheviklar qoʻliga taslim boʻldi. Bu Rossiya fuqarolar urushining oxirgi qamali edi.
Manbalar
[tahrir | manbasini tahrirlash]- ↑ „Грачёв Г. П. Якутский поход генерала Пепеляева“ (Rusça). 8 kasım 2017da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 23 ocak 2017.
- ↑ „Документ истории: 27 апреля 1922 года Декрет ВЦИК «Об автономной Якутской Социалистической Советской Республике»“ (Rusça). Lawfirm.ru. 27 nisan 2017da asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 26 nisan 2017.