Philip Mountbatten

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Shahzoda Filipp, Edinburg gersogi[1] — (Gretsiya va Daniya shahzodasi Filipp; 1921-yil 10 iyun - 2021-yil 9-aprel), qirolicha Yelizaveta II ning eri sifatida Britaniya qirollik oilasining a’zosi edi.

Filipp Yunonistonda, Yunon va Daniya qirollik oilalarida tug‘ilgan, lekin uning oilasi o‘n sakkiz oyligida mamlakatdan surgun qilingan. Fransiya, Germaniya va Buyuk Britaniyada ta’lim olgach, 1939-yil 18 yoshida Qirollik dengiz flotiga qo‘shildi. 1939-yil iyuldan qirol Jorj VI ning qizi va vorisi, o‘n uch yoshli malika Yelizaveta bilan yozishmalar boshladi. Filipp u bilan birinchi marta 1934-yilda uchrashgan. Ikkinchi jahon urushi paytida u Buyuk Britaniyaning O‘rtayer dengizi va Tinch okeani flotlarida xizmat qilgan.


Yoshlik yillari[tahrir]

Gretsiya va Daniya shahzodasi Filipp (grekcha: Φίλιππος) 1921-yil 10-iyunda Yunonistonning Korfu orolidagi Mon Reposdagi villaning ovqatlanish xonasida tugʻilgan. Gretsiya va Daniya shahzodasi Endryu va Battenberg malikasi Elisning yagona oʻgʻli, beshinchi va oxirgi farzand. Glyukksburg uyining aʼzosi, Daniyaning hukmron uyi, u Gretsiya qiroli Jorj I va Daniya qiroli Kristian IX dan kelib chiqqani sabab Gretsiya va Daniya shahzodasi boʻlgan; u tugʻilishi bilan ikkala taxtga ham merosxoʻr boʻlgan. Filippning toʻrt opasi bor — Margarita, Teodora, Sesiliya va Sofi edi. U Korfuda joylashgan Eski qalʼadagi Avliyo Jorj cherkovida pravoslav yunon marosimida choʻqintirilgan. Uning ota-bobosi buvisi Gretsiya qirolichasi Olga, uning amakivachchasi Gretsiya valiahd shahzodasi Jorj, amakisi lord Lui Mountbatten va Korfu meri Aleksandros Kokotos edi[2].

Taʼlim[tahrir]

Filipp birinchi boʻlib Parijdagi Donald MakJannet boshchiligidagi Amerika maktabi The Elmsda taʼlim olgan. u Filippni „hamma narsani biladigan aqlli, lekin har doim juda xushmuomala“ deb taʼriflagan. 1930-yilda u Buyuk Britaniyaga Cheam maktabiga oʻqishga yuborildi. Keyingi uch yil ichida uning toʻrt opasi nemis knyazlariga turmushga chiqib, Germaniyaga koʻchib ketishdi. Onasiga shizofreniya tashxisi qoʻyildi va otasi bilan Monte-Karloda istiqomat qilishdi. Filipp bolaligining oxirigacha onasi bilan kam aloqa qilgan. 1933-yilda uni Germaniyadagi Schule Schloss Salemga joʻnatishdi, u yerda „maktab toʻlovlarini tejash afzalligi“ bor edi. Germaniyada natsizmning paydo boʻlishi bilan Salemning yahudiy asoschisi Kurt Xan taʼqiblardan qochib, Shotlandiyada Gordonstoun maktabini tashkil qildi, Filipp Salemda ikki muddatdan keyin koʻchib keldi. 1937-yilda uning singlisi Sesiliya, eri Georg Donatus, Gessaning irsiy Buyuk Gertsogi, ikki yosh oʻgʻli Lyudvig va Aleksandr, yangi tugʻilgan chaqaloq va qaynonasi, Solms-Xohensolms-Lich malikasi Eleonor Ostendda aviahalokatda halok boʻlgan. Filipp oʻshanda 16 yoshda, Darmshtadtdagi dafn marosimida qatnashgan. Sesili ham, uning eri ham fashistlar partiyasining aʼzolari boʻlgan[3]. Keyingi yili uning amakisi va vasiysi Lord Milford Xeyven suyak iligi saratonidan vafot etdi. Uning ukasi Lord Lui Filippning yoshligida ota-ona masʼuliyatini oʻz zimmasiga oldi[4].

Turmush qurish[tahrir]

1939-yilda qirol Jorj VI va qirolicha Yelizaveta Dartmut qirollik harbiy-dengiz kollejiga gastrol safarida boʻlishdi. Tashrif chogʻida qirolicha va Lord Mountbatten jiyani Filippdan qirolning ikki qizi - Yelizaveta va Margaretni, Filippning qirolicha Viktoriya orqali uchinchi amakivachchalari, bir vaqtlar Daniya qiroli Kristian IX orqali olib ketilganini kuzatib qoʻyishni soʻrashdi[5]. Oʻsha paytda Yelizaveta Filippni sevib qoldi va ular 13 yoshida xat almasha boshladilar. [40]

Oxir-oqibat, 1946-yilning yozida Filipp qiroldan qizining qoʻlini soʻradi. Qirol, agar biron bir rasmiy uchrashuv keyingi yilning aprel oyida Yelizaveta 21 yoshga toʻlgunga qadar kechiktirilsa, uning iltimosini qabul qilishini aytdi. 1947-yil mart oyiga kelib Filipp Yunon va Daniya qirollik unvonlaridan voz kechdi, onasining oilasidan Mountbatten familiyasini oldi va ingliz fuqaroligiga aylandi. Nishon 1947-yil 10-iyulda ommaga eʼlon qilindi.

Filipp va Yelizaveta Westminster Abbeyida turmush qurishdi. Marosim BBC radiosi tomonidan yozilgan va butun dunyo boʻylab 200 million kishiga efirga uzatilgan.

Oʻlimi[tahrir]

Filipp 2021-yil 9-aprel kuni ertalab Vindzor qal’asida, 99 yoshida, 100 yoshga to‘lishidan ikki oy oldin vafot etdi[6][7].

10-aprel kuni Buyuk Britaniya qirolichasi Yelizaveta II’ning turmush o‘rtog‘i, Edinburg gersogi shahzoda Filippning vafoti munosabati bilan mamlakat bo‘ylab artilleriyadan to‘plar otildi[8].

U Britaniya tarixida eng uzoq vaqt xizmat qilgan qirollik sherigi edi[9]. Qirolicha, erining vafot etganida yotog‘ida turib erining uning o‘limini „hayotida katta bo‘shliq qoldirgan“ deb alohida ta’riflagan[10].

Filippning kelini Vesseks grafinyasi matbuotga shahzoda vafot etganini quyidagicha tariflab aytgan: „u juda muloyim, tinchgina vafot etdi. Xuddi kimdir uni qo‘lidan ushlab olib ketgani kabi“, dedi[11][12]. Uning o‘limi „To‘rtinchi ko‘prik“ operatsiyasining boshlanishiga olib keldi, uning rejasi uning o‘limini ommaviy ravishda e’lon qilish va dafn marosimini tashkil qilish edi[11][13]. Dafn marosimi 2021-yil 17-aprelda Vindzor qal’asidagi Syent-Jorj ibodatxonasida bo‘lib o‘tdi va u Sankt-Jorj ichidagi Qirollik qabriga dafn qilindi[8][14][15].

Dunyo mamlakatlari vakillari qirol oilasiga uning vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirdi[16]. Shu jumladan Shavkat Mirziyoyev ham 9-aprel kuni qirolicha Yelizaveta II’ning turmush o‘rtog‘i shahzoda Filipp vafoti munosabati bilan unga hamdardlik bildirdi[17].

Manbalar[tahrir]

  1. „Early life and education“. Royal.uk.
  2. „Prince Philip's secret return visit to the island of his birth“, The Independent (17-Aprel 2021-yil).
  3. „Queen Nazi salute film: Documentary will show Prince Philip's sister calling Hitler 'charming and modest'“, The Independent (20-Iyul 2015-yil).
  4. „Prince Philip: A turbulent childhood stalked by exile, mental illness and death“, BBC News (10-Aprel 2021-yil).
  5. Alexandra of Yugoslavia quoted in Heald 1991, s. 57.
  6. „Шаҳзода Филипп вафоти, дунёни титратаётган коронавирус, Намангандаги ярмарка, Мадриддаги модалар ҳафталиги — 9 апрель суратлари“. Bugun.uz. Qaraldi: 10-Aprel 2021-yil.
  7. Ward, Victoria. „Exclusive: Duke of Edinburgh's official cause of death recorded as 'old age'“, The Telegraph (4-May 2021-yil).
  8. 8,0 8,1 „Шаҳзода Филипп шарафига отилган тўплар, Мисрда топилган 3000 йиллик шаҳар, Сурхондарёда кураш чемпионати, Австрияда норозилик намойишлари — 10 апрель суратлари“. Bugun.uz. Qaraldi: 10-Aprel 2021-yil.
  9. „Prince Philip has died aged 99, Buckingham Palace announces“, BBC News (9-Aprel 2021-yil).
  10. Tominey, Camilla. „Prince Philip's peaceful passing reflects a remarkable life lived in self-effacing dignity“ (9-Aprel 2021-yil).
  11. 11,0 11,1 Shields, Bevan „Prince Philip dies in Windsor Castle aged 99“. Sydney Morning Herald (9-Aprel 2021-yil). Qaraldi: 12-Aprel 2021-yil.
  12. Davies, Caroline „Queen says Prince Philip's death has left 'a huge void'“. The Guardian (11-Aprel 2021-yil). Qaraldi: 12-Aprel 2021-yil.
  13. „Prince Philip: tributes paid to Duke of Edinburgh after death aged 99 – latest updates“ (en-GB), The Guardian (9-Aprel 2021-yil).
  14. „Бразилиядаги улкан Исо Масиҳ ҳайкали, шаҳзода Филиппнинг дафн маросими, Петербургда ёнғин, Маккадаги Таровиҳ — ҳафтанинг энг яхши суратлари“. Bugun.uz. Qaraldi: 18-Aprel 2021-yil.
  15. „Prince Philip funeral: Pictures as Queen and nation bid farewell to the duke“, BBC News (17-Aprel 2021-yil).
  16. „Prince Philip: World leaders and royals send heartfelt sympathy“, BBC News (11-Aprel 2021-yil).
  17. „Шавкат Мирзиёев Буюк Британия қироличасига ҳамдардлик билдирди“. Bugun.uz. Qaraldi: 9-Aprel 2021-yil.