Kontent qismiga oʻtish

Pert shartnomasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Pert shartnomasi (inglizcha: Treaty of Perth ) - 1266-yilda Pert shahrida Norvegiya va Shotlandiya oʻrtasida tuzilgan tinchlik shartnomasi, u Hebridlar ustidan hokimiyat uchun Norvegiya-Shotlandiya raqobatini tugatdi. Shartnoma shartlariga binoan, orollar 4000 marka evaziga Shotlandiyaga berilgan.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

9-asrdan boshlab Gebridlar va Shotlandiyaning gʻarbiy qirgʻoqlarining bir qismi Norvegiya vikinglarining taʼsir doirasiga kirdi va 1098 yilda ular Norvegiyaning mulki sifatida rasman tan olindi. XII asr oʻrtalarida Norvegiya qirolining syuzerinligini tan olgan Gebridlar - orollar qirolligida Gael davlati tashkil topdi. Ammo 13-asrning boshidanoq mustahkamlangan Shotlandiya gʻarbga tarqala boshladi va Norvegiyaning Gebridlarga boʻlgan huquqlariga qarshi chiqdi. Shotlandiya-Norvegiya mojarosi 1263-yilda, qirol Xokon IV boshchiligidagi kuchli Norvegiya floti Gebrid orollariga yetib kelib, Shotlandiya qirolining mulkini talon-toroj qilganda avjiga chiqdi. 1263-yil 2-oktyabrda Largs jangida norvegiyaliklarga Shotlandiya armiyasi qarshilik koʻrsatdi va Xokon IV 15 dekabrda vafot etdi. Keyingi yili shotlandlar Shotlandiyaning gʻarbiy sohilidagi Norvegiya erlariga hujum qildilar va orollar qirolligi hukmdorlarini oʻz hokimiyatiga boʻysundirdilar. 1265-yilda shotlandlar Man orolini zabt etishdi. Norvegiyaning yangi qiroli Magnus VI muzokara olib borishga majbur boʻldi.

Tinchlik shartnomasi 1266-yil 2-iyulda Shotlandiyaning Pert shahrida tuzilgan. Norvegiya Xebrid va Meyn orollarini Shotlandiyaga toʻrt yil davomida toʻlanishi kerak boʻlgan 4000 marka toʻlov evaziga berdi. Shotlandiya qiroli orollar aholisining huquqlari va urf-odatlari saqlanishini kafolatladi. Ikkala tomon ham boshqa tomonning xoinlari va jinoyatchilariga boshpana bermaslikka vaʼda berishdi. Bundan tashqari, shotlandlar Norvegiya qiroliga har yili 100 marka toʻlashlari kerak edi (bu toʻlov faqat 1468-yilda bekor qilingan, garchi u XIV asrda toʻlashni toʻxtatgan boʻlsa ham). Orkney va Shetland Norvegiyaning mulki sifatida tan olingan.

Pert shartnomasi Gebridlarni nazorat qilish uchun ikki kuch oʻrtasidagi raqobatni tugatdi va Norvegiya va Shotlandiya oʻrtasida doʻstlik va ittifoq davrini ochdi. Orollarning Shotlandiyaga qoʻshilishi nafaqat Shotlandiya davlatining hududiy asosini shakllantirishning yakunlanishini, balki Britaniya orollarida yangi kuchlar muvozanatining shakllanishini ham anglatardi: koʻplab qirolliklar davri va vikinglarning mavjudligi. tugadi va Britaniya orollari nihoyat ikki davlatga: Angliya va Shotlandiyaga boʻlindi.


Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]