Ozarbayjonda qishloq xoʻjaligi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ozarbayjonda qishloq xoʻjaligi — Ozarbayjon iqtisodiyotining tarmogʻi. Qishloq xoʻjaligi asosan uzumchilik, bogʻdorchilik, tamaki yetishtirish, sabzavotchilik, chorvachilik va pillachilikka ixtisoslashgan. Asosiy texnik ekinlar paxta, tamaki, choy hisoblanadi.

Ozarbayjon Respublikasi hududi 86,6 ming km2ni tashkil qiladi. (12% - oʻrmonlar, 1,6 - suv havzasi, 52,3% - qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlar, 34,1% - boshqa yerlar). Umumiy yer maydonidan (8,7 million gektar) qishloq xoʻjaligi yerlari 4,6 million gektarni tashkil qiladi. Ulardan 1,8 million gektardan ziyodi haydaladigan yerlar, 2 million gektari yozgi va qishki yaylovlar, qishloq xoʻjaligi yerlarining bir qismini koʻp yillik plantatsiyalar egallaydi. Ekin maydonlarining deyarli yarmi mamlakatning don omborida — Kura-Araks pasttekisligida toʻplangan.

Ozarbayjonning yalpi ichki mahsulotidagi qishloq xoʻjaligining ulushi 5,7% ni tashkil etadi (2012). Ozarbayjonda qishloq xoʻjaligi, ovchilik va oʻrmon xoʻjaligida yalpi qoʻshilgan qiymat hajmi - 2,318 million manat (2012)[1][2].

Tarixi[tahrir]

1995-yilda amalga oshirilgan agrar islohotlar mamlakat iqtisodiyotida bozor munosabatlari qurilishiga, yer va mulkdan foydalanishga, tarmoq tuzilishiga va tadbirkorlikning shakllanishiga jiddiy taʼsir koʻrsatdi. Qishloq xoʻjaligida davlat oʻrnini yer, chorva mollari, ishlab chiqarish va noishlab chiqarish maydonlari va qishloq xoʻjaligi texnikalari ustidan xususiy mulk shakli egalladi. Qishloq xoʻjaligi ishlab chiqaruvchilari soni 1,208,7 kishini tashkil etdi, shundan 99,98% xususiy ishlab chiqarish, 0,02% davlatga tegishli; 66,8% oilalar, 32,8% uy xoʻjaliklari, 0,2% xususiy fermer xoʻjaliklari ishlagan.

Grafik - Ozarbayjonning yillar boʻyicha YaIMdagi qishloq xoʻjaligining ulushi

2006-yilda qishloq xoʻjaligi, ov va oʻrmon xoʻjaligida qoʻshilgan qiymatning YaIMdagi ulushi 7,1% ni tashkil etdi, bu 2005-yilga nisbatan 0,9% ga oshdi. Oʻsimlik yetishtirishda 0,8% pasayish, chorvachilikda 2,9% oʻsish kuzatildi. Qishloq xoʻjaligida ishlab chiqarish hajmining pasayishi ekin maydonlarining kamayishi (kartoshka uchun 5,4%, poliz mahsulotlari 0,5%, choy plantatsiyalari 38,5% ga kamayishi) bilan bogʻliq. Qishloq xoʻjaligi, oʻrmon xoʻjaligi va baliq ovlashga ajratilgan byudjet mablagʻlarining ulushi 3,5 foizga, 2005-yilga nisbatan esa 37,2 foizga oʻsdi.

2006-yilda oziq-ovqat mahsulotlari importi va eksportining ulushi mos ravishda 10,6% va 5,1% ni tashkil etdi.

2007-yilda qishloq xoʻjaligining tarkibi (taqqoslanadigan narxlarda, jami boʻyicha): oʻsimlik yetishtirish - 56,2%, chorvachilik - 43,8%.

2013-2019-yillarda Ozarbayjon qishloq xoʻjaligi korxonalarining umumiy daromadi 2,1 baravar oshdi va 190,080,0 ming manatni tashkil etdi[3].

2020-yil avgust oyida Agjabadi viloyati Hojilar qishlogʻida makkajoʻxori maydonlariga birinchi marta dronlar yordamida maxsus zararkunandalarga qarshi vositalar sepildi[4].

Qishloq xoʻjaligining tarmoqlari[tahrir]

Ozarbayjon qishloq xoʻjaligida chorvachilik unumdorligi 39 foizni, qishloq xoʻjaligi esa 61 foizni tashkil etadi, ularning asosiy maydoni gʻallachilikdir.

1990-2017-yillarda qishloq xoʻjaligi mahsulotlari (million manatda)[5]
Yillar umumiy qiymat oʻsimliklarni yetishtirish chorvachilik
1990 0,062 0,046 0,016
1991 0,111 0,084 0,027
1992 0,780 0,673 0,107
1993 4,205 3,115 1,090
1994 48,3 40,7 7,6
1995 233,6 194,7 38,9
1996 295,9 246,6 49,3
1997 213,7 178,1 35,6
1998 59,6 54,7 4,9
1999 37,6 33,4 4,2
2000 23,9 17,8 6,1
2001 22,9 14,9 8,0
2002 22,8 11,0 11,8
2003 41,6 10,3 31,3
2004 63,2 13,0 50,2
2005 68,8 13,9 54,9
2006 63,7 16,0 47,7
2007 119,6 23,2 96,4
2008 186,0 41,0 145,0
2009 227,9 70,0 157,9
2010 192,6 60,0 132,6
2011 236,0 82,2 153,8
2012 319,4 97,3 222,1
2013 363,9 120,5 243,4
2014 404,5 111,8 292,7
2015 410,1 132,5 277,6
2016 449,2 145,8 303,4
2017 645,4 238,5 406,9

Shuningdek qarang[tahrir]

Manbalar[tahrir]