Oʻzbekistonda mualliflik huquqi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Mualliflik huquqi

Oʻzbekistonda mualliflik huquqi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Oʻzbekistonda mualliflik huquqi 2006-yil 20-iyuldagi ZRU-42-sonli “Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida”gi qonun bilan nazorat qilinadi. Mualliflik huquqi bilan bogʻliq barcha masalalar Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi huzuridagi Intellektual mulk agentligining vakolatiga kiradi.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

O'zbekiston 1991-yil 31-avgustgacha Rossiya imperiyasi va SSSR tarkibiga kirgan. Shunga ko'ra, respublika hududida Rossiya imperiyasining mualliflik huquqi to'g'risidagi qonunlar, SSSRning mualliflik huquqi to'g'risidagi qonunchiligi mavjud bo'lgan.

SSSR parchalanib ketganidan va mustaqil davlatlar Hamdo'stligi tashkil etilgandan so'ng, sobiq ittifoq respublikalari yangi qonunlar qabul qilinishidan oldin SSR Ittifoqi qonunlariga rioya qilish qaroriga kelishgan.

31-may kuni 1991-yili SSSR Oliy Kengashining "SSSR va respublikalar Ittifoqining fuqarolik qonunchiligi asoslarini joriy etish to'g'risida" gi qarori "mualliflik huquqi"bo'limi bilan qabul qilingan. Ushbu bo'limda mualliflik huquqining amal qilish muddati 50 yil bo'lishi belgilangan (137-modda).

1993-yil 24-sentyabr kuni Moskvada 10 MDH davlat rahbarlarlari — Armaniston, Belarus, Qozog'iston, Qirg'iziston, Moldova, Rossiya Federatsiyasi, Tojikiston, Turkmaniston, O'zbekiston, Ukraina tomonidan mualliflik huquqi va turdosh huquqlarni himoya qilish sohasida hamkorlik to'g'risidagi bitim imzolangan.

Sovet Ittifoqi parchalanib ketganidan keyin O'zbekiston mustaqil davlat sifatida o'z qonunlarini ham shakllantirgan.

1996-yil 30-avgustda O'zbekistonda "mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to'g'risida" gi qonunning 272-I-sonli birinchi nashri qabul qilingan. 2007-yildagi amaldagi qonun adabiy va badiiy asarlarni muhofaza qilish to'g'risidagi Bern Konvensiyasi talablariga to'liq mos kelgan.

2006-yil 20-iyulda kuchga kirgan "mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to'g'risida" gi O'zbekiston Respublikasi Qonunining yangi tahriri O'zbekistonda mualliflarning huquqlarini buzganlik uchun javobgarlikni kuchaytirilgan. Qabul qilingan qonun "jamoatchilikka etkazish" atamasini o'z ichiga olgan. Kino va musiqa tarmog'ida ular bilan shartnoma tuzmasdan joylashtirish qonunchilikning buzilishi hisoblanadi.

Asar muallifi o'z asaridan Internetda foydalanish huquqiga ega. Muallifning internetda asaridan har qanday foydalanish uchun muallif tomonidan ruxsat berilishi kerak. Agar muallif rozi bo'lmasa, uning ishi Internetga joylashtirish man etilda.

Qonunning mazmuni[tahrir | manbasini tahrirlash]

OʻRQ-42-sonli qonunining 5-moddasiga binoan, mualliflik huquqi asarning maqsadi va qadr-qimmati, shuningdek, ifodalanish usulidan qat’i nazar, ijodiy faoliyat natijasi boʻlgan fan, adabiyot va san’at asarlariga nisbatan qoʻllaniladi.

Qonunning 12-moddasi bo'yicha ikki yoki undan ortiq jismoniy shaxslarning birgalikdagi ijodiy mehnati bilan yaratilgan asarga bo'lgan mualliflik huquqi hammualliflarga tegishli bo'lib, bunday ishni ajralmas bir butun tashkil etadimi yoki ularning har biri mustaqil ma'noga ega bo'lgan qismlardan iboratmi yoki yo'qmi, buni ahamiyati yo'q.

O'zbekiston mualliflik huquqi to'g'risidagi qonunga muvofiq mualliflik huquqi muallifning butun hayoti davomida va o'limidan ellik yil o'tguncha amal qiladi (35-modda). Hammualliflikda yaratilgan asarga bo'lgan mualliflik huquqi hammualliflarning hayoti davomida va mualliflarning oxirgi o'limidan ellik yil o'tgunch amal qiladi.

Mualliflik huquqi, muallif nomiga boʻlgan huquq (ya’ni muallif nomini olish huquqi) va muallif obroʻsini himoya qilish huquqi cheksiz himoya qilinadi.

Mualliflik huquqini himoya qilish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Mualliflik huquqi va turdosh huquqlarni buzganlik uchun jinoiy va ma'muriy javobgarlikga tortiladi. Himoya sud tomonidan amalga oshiriladi. O`zbekiston Respublikasi Qonunida huquqbuzarning talabi orqali himoya qilishning quyidagi usullari belgilangan: huquqlarni tan olish; qonun buzilishiga qadar mavjud bo'lgan vaziyatni tiklash; yo'qotishlarni, shu jumladan yo'qotilgan foydani qoplash; zararni qoplash yoki daromadlarni undirish o'rniga kompensatsiya to'lash; ularning huquqlarini himoya qilish bilan bog'liq qonun hujjatlarida nazarda tutilgan boshqa choralarni ko'rish; ma'naviy zararni qoplash to'g'risidagi da'volar.

Istisnolar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qonunning 8-moddasiga binoan, quyidagilar mualliflik huquqi ob'ekti emas:

  • rasmiy hujjatlar (qonunlar, nizomlar, qarorlar va boshqalar)
  • rasmiy ramzlar va belgilar (bayroqlar, gerblar, ordenlar va boshqalar)
  • xalq amaliy sanʼati asarlari

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

“Oʻzbekiston Respublikasining mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida”gi qonuni, Oʻzbekiston Respublikasi Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi

Oʻzbekiston Respublikasining Jinoyat kodeksi