O'nta negr bolasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish


O'nta negr bolasi - bu ingliz yozuvchisi Agatha Christiening sirli romani bo'lib, u yozilishi eng qiyin kitob sifatida tasvirlangan.[1] U birinchi marta Birlashgan Qirollikda Collins Crime Club tomonidan 1939-yil 6-noyabrda “ Ten little Niggers” nomi bilan bolalarning sanoq qofiyasi va qofiya qoʻshigʻidan soʻng nashr etilgan, bu asosiy syujet elementi boʻlib xizmat qiladi.[2][3] AQSh nashri 1940-yil yanvar oyida qo'shiqning oxirgi beshta so'zidan olingan "And then There Were None" sarlavhasi bilan chiqdi.[4] Amerikaning ketma-ket nashrlari va moslashuvlari bu nomdan foydalanadi, garchi Pocket Books qog'oz muqovalari 1964 va 1986-yillar oralig'ida "Ten Little Indians" nomidan foydalangan. Buyuk Britaniya nashrlari 1985-yilgacha asl nomdan foydalanishda davom etdi[5]

Dunyodagi 100 million nusxadan ortiq sotilgan barcha davrlarning eng ko'p sotilgan kitoblaridan biri hisoblanadi. Roman eng ko'p sotilgan kitoblar ichida oltinchi o'rinni egallab turadi.

Syujet[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bu tafsilotlar 1939-yil birinchi nashridan olingan

Sakkiz kishi Devon sohilidagi kichik, ximoya qilingan orolga kelishadi, ularning har biri kutilmagan shaxsiy taklifni olishadi. Ularni uy sohibasi va oshpaz Thomas va Ethel Rogers kutib oladi, ular uy egalari Ulick Norman Owen va Una Nancy Owen uylarini tark etgan bo'lsalar ham, hali kelmaganliklarini tushuntiradilar.

Qadimgi qofiyaning ramkali nusxasi har bir mehmonning xonasida osilgan, ovqat xonasi stolida esa o'nta haykalcha qo'yilgan. Kechki ovqatdan keyin ovozli xabar qo'yiladi. Xabrda har bir tashrif buyuruvchi va janob va missis Rogers qotillik sodir etganlikda ayblanadi, so'ngra "bardagi mahbuslardan" birortasi himoya qilishni xohlaydimi yoki yo'qligini so'raydi.

Mehmonlar ularning hech biri Owenlarni tanimasligini aniqladilar va janob Justice Wargrave "UN Owen" nomi "Noma'lum" spektakli deb taxmin qilmoqda. Marston ichishni tugatdi va sianid bilan zaharlanishdan darhol vafot etdi. Doktor Armstrong boshqa ichimliklarda siyanid yo'qligini tasdiqlaydi va Marston o'zi zaharlagan bo'lsa kerak, deb taxmin qiladi.

Ertasi kuni ertalab Rogers xonim o'z to'shagida o'lik holda topildi va tushlik paytida general Mac Arthur ham boshiga tushgan og'ir zarbadan vafot etdi. Mehmonlar o'limning ovozli xabardagi satrlariga mos kelishini tushunishadi va uchta haykalcha yo'qolganligi aniqlangan.

Mehmonlar U N Owen ularni muntazam ravishda o'ldirayotgan bo'lishi mumkin, deb gumon qilmoqda va orolni qidirmoqda, ammo hech qanday yashirin joy topolmagan. Boshqa hech kim orolga yordamisiz yetib bora olmaganligi sababli, ular qolgan yetti kishidan biri qotil bo'lishi kerak degan xulosaga kelishga majbur bo'lishadi. Ertasi kuni ertalab janob Rogers o'tinxonada o'lik holda topildi, Emili Brent esa mehmonxonada kaliy siyanid ukol qilingan holda o'lik holda topildi.

Wargrave barcha xonalarni qidirishni taklif qilganidan so'ng, Lombardning quroli yo'qolganligi aniqlandi. Vera Claythore xonasiga chiqadi va shiftda osilgan dengiz o'tlarini ko'rib, qichqiradi. Qolgan mehmonlarning ko'pchiligi yuqoriga shoshilishadi; Ular qaytib kelishganida, Wargraveni hali ham pastda, qozi kiyimida, peshonasidan o'q jarohati olgan holda ko'rishadi. Doktor Armstrong uni o'lgan deb e'lon qiladi.

O'sha oqshom Lombardning quroli qaytariladi va Blore kimningdir uydan chiqib ketayotganini ko'radi. Armstrong o'z xonasida yo'q. Vera, Blore va Lombard birga qolishga va uyni tark etishga qaror qilishdi. Blore ovqat uchun qaytib kelganida, uni Veraning deraza tokchasidan itarib yuborilgan ayiq shaklidagi marmar soat o'ldiradi. Vera va Lombard Armstrongning jasadi plyajda yuvilgan holda topiladi va har biri ikkinchisi javobgar bo'lishi kerak degan xulosaga keladi. Vera hurmat belgisi sifatida jasadni qirg'oqdan ko'chirishni taklif qiladi, ammo bu Lombard qurolini olish uchun bahona. Lombard bunga intilganda, u uni otib o'ldiradi.

Vera chayqalgan, travmadan keyingi holatda uyga qaytadi. U o'z xonasida o'rnatilgan ilmoq va stulni va dengizning kuchli hidini topadi. U aybdorlik hissini engib, qofiyaning oxirgi qatoriga muvofiq o'zini osadi.

Skotland-Yard rasmiylari hech kimni tirik qolmaganda orolga yetib kelishdi. Ular orolning egasi, yolg'on advokat va giyohvand moddalar savdosi bilan shug'ullanuvchi Isaac Morris taklifnomalarni tayyorlab, yozib olishga buyurtma berganligini aniqladilar. Biroq mehmonlar kelgan kechada u barbituratning haddan tashqari dozasi tufayli vafot etgan edi. Politsiya qurbonlarning kundaliklari va koroner xulosasi yordamida o'limni qayta tiklaydi. Ular o'lim holatlari va keyinchalik ko'chirilgan narsalar tufayli bir nechta gumondorlarni yo'q qilishga qodir, ammo oxir-oqibat ular qotilni aniqlay olmaydilar.

Ko'p o'tmay, trol o'z to'rlariga yozma iqror bo'lgan shishani tortib oladi. Unda janob Justice Wargrave butun hayoti davomida ikkita qarama-qarshi turtki bo'lganini aytadi: kuchli adolat tuyg'usi va vahshiy qonxo'rlik. U jinoiy sudyalik kasbi orqali ikkalasini ham qoniqtirdi va qotillarni suddan keyin o'limga hukm qildi. Terapevtik kasallik tashxisini olgach, u adolatdan qochib qutulgan deb hisoblagan bir guruh odamlar bilan kurashish uchun shaxsiy sxemani amalga oshirishga qaror qildi.

Orolga jo'nab ketishdan oldin u Morrisga ovqat hazm qilish buzilishi uchun o'ldiradigan barbituratlar dozasini bergan edi. U guruhga qotilni aniqlashga yordam beradi, degan bahona bilan doktor Armstrong yordami bilan o'z o'limini soxtalashtirilgan. Armstrong va qolgan mehmonlarni o'ldirgandan so'ng va politsiyani chalkashtirib yuborish uchun u nihoyat o'zini boshiga otib, o'z joniga qasd qildi, uning haqiqiy o'limi mehmonlarda yozilgan sahnalashtirilgan o'lim hisobiga mos kelishiga ishonch hosil qilish uchun qurol va elastik tayoqchadan foydalangan. Wargrave o'zining tan olish uchun "ayanchli insoniy ehtiyoji" deb tan olgan narsaga javoban o'z e'tirofini yozib, uni shishaga solib dengizga tashlagan edi.

Bosh qahramonlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Anthony Jeyms Marston (Tony Marston), axloqsiz va mas'uliyatsiz yigit
  • Tomas Rogers, Ethel Rogersning hukmron eri
  • Ethel Rogers, oshpaz/uy bekasi va Tomas Rogersning rafiqasi
  • General John Gordon MacArthur, iste'fodagi Birinchi jahon urushi qahramoni
  • Emily Carolin Brent, keksa, taqvodor spinster
  • Edward George Armstrong, Harley-strit shifokori
  • William Henry Blore, sobiq politsiya inspektori, hozir xususiy tergovchi
  • Philipp Lombard, boylik askari
  • Vera Elizabeth Claythorne, qizlar maktabida sport bekasi lavozimidan ta'tilga chiqqan yosh ayol
  • Lowrence John Wargrave (janob Justice Wagrave), iste'fodagi jinoiy sudya
  • Isaac Morris, orol egasi, ahmoq advokat va giyohvand moddalar savdosi bilan shug'ullanuvchi

Romanning tuzilishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Syujet “Ten Little Niggers”[6] (“Ten Little Indians” yoki keyingi nashrlarda “Ten Little soldiers”) bolalarning sanoqchi qofiyasining oʻn misrasi atrofida tuzilgan. O'nta qurbonning har biri - sakkiz mehmon va orolning ikkita vasiysi - qofiya satrlaridan birini aks ettiradigan tarzda o'ldirilgan. Shuningdek, o'ldirilgan, lekin orol tashqarisida, orolning yaqinda egasi.

Qofiyaning joriy nashr etilgan versiyasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bu qofiyaning 2008-yil nashrida chop etilgan versiyasi:[7]

Eslatmalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda sarlavha= parametrini belgilashingiz kerak. „{{{title}}}“.
  2. Peers, Chris. Collins Crime Club: a checklist of the first editions, 2nd, London, UK: Dragonby Press, 1999. — s. 15. ISBN 1-871122-13-9. 
  3. Pendergast, BruceEveryman's Guide to the Mysteries of Agatha Christie. Victoria, British Columbia: Trafford Publishing, 2004. — s. 393. ISBN 1-4120-2304-1. 
  4. {{Veb manbasi}} andozasidan foydalanishda sarlavha= parametrini belgilashingiz kerak. „{{{title}}}“.
  5. British National Bibliography for 1985. British Library, 1986.. ISBN 0-7123-1035-5. 21-aprel 2019-yilda qaraldi. 
  6. Review of Ten Little Niggers, The Observer (5-noyabr 1939-yil), s. 6."Review of Ten Little Niggers". The Observer. 5 November 1939. p. 6.
  7. Christie, Agatha. And Then There Were None. Harper-Collins, March 2008. — s. 276. ISBN 978-0-06-074683-4. 

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]