Kontent qismiga oʻtish

Novi Sad universiteti

Koordinatalari: 45°14′31.703999999997″N 19°49′42.996000000004″E / 45.24213999999999913°N 19.82861000000000118°E / 45.24213999999999913; 19.82861000000000118
Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Novi Sad universiteti
Asl nomi Универзитет у Новом Саду
Univerzitet u Novom Sadu
Újvidéki Egyetem
Xalqaro nomi Universitas Studiorum Neoplantensis
Asos solingan 1960-yil
Talabalari 42,489 (2018–19)[1][2]
Vebsayti uns.ac.rs[3][4]

45°14′31.703999999997″N 19°49′42.996000000004″E / 45.24213999999999913°N 19.82861000000000118°E / 45.24213999999999913; 19.82861000000000118


Novi Sad universiteti—(serbcha: Универзитет у Новом Саду; veng.: Újvidéki Egyetem)— Serbiyaning Novi Sad shahridagi davlat universitetidir. Milliy nufuzli Belgrad universiteti bilan bir qatorda Novi Sad universiteti Serbiya va Janubi-Sharqiy Yevropadagi eng muhim taʼlim va tadqiqot muassasalaridan biri va Voyvodinadagi eng yaxshi oliy taʼlim muassasasidir. Unda 42 489 nafar talaba tahsil oladi va 2018-19 oʻquv yilida 3219 nafar ilmiy xodim ish bilan taʼminlangan. U 4 ta universitet shaharlarida — Novi Sad, Sombor, Subotica va Zrenjaninda joylashgan 14 fakultet va uchta institutdan iborat. Institut ilmiy faoliyatning muhim darajasiga ega boʻlgan keng qamrovli tadqiqot universitetlari guruhiga kiradi.

Tarix[tahrir | manbasini tahrirlash]

Novi Sad universiteti Voyvodina shaharlarida asrlar bilan oʻlchanadigan eng ilgʻor ziyolilar avlodlari, shuningdek, alohida milliy ahamiyatga ega muassasalar tomonidan qurilgan maxsus muhitda kasta qilingan. Bugungi Voyvodina avtonom viloyatida va umuman Serbiyada oliy taʼlimning ildizlari taxminan 1740-yillarda Novi Sadda Kollegium Vissariono-Pawlovicsianum Petrovaradinense nomli seminariya tashkil etilishi bilan qoʻyilgan. Novi Sad universitetining eng koʻzga koʻringan ilgʻorlari qatorida Norma — 1778-yilda Somborda tashkil etilgan serb oʻqituvchilarini tayyorlash maktabi vaPreparandija oʻqituvchilar kolleji 1812-yilda Szentendreda tashkil etilgan.

IXX asrdan boshlab ilmiy fikrning rivojlanishida eng muhim rolni serb xalqining eng qadimgi madaniy va ilmiy muassasasi Matica Serpska egallaydi, 1826-yilda Peshtda asos solingan, uning oʻrni 1864-yilda Novi Sadga koʻchirilgan. Rivojlanish Bugungi Voyvodina hududidagi yuridik fanlar va taʼlimning rivojlanishiga, ayniqsa, 1920-yilda Subotica yuridik fakulteti tashkil etilgan.

Ilm-fan va taʼlim sohasidagi intilishlar, qarashlar, gʻoyalar va yutuqlarning buyuk sintezi 1960-yilda Milliy Assambleya Novi Sad universitetini tashkil etish toʻgʻrisidagi qonunni qabul qilganda sodir boʻldi, u ilgari tashkil etilgan fakultetlarni noyob akademik jamoaga Novi Sad shahrida birlashtirgan.

Tashkilot[tahrir | manbasini tahrirlash]

Rektorat binosi
Talabalar yotoqxonasi
Huquq fakulteti

Fakultetlar va institutlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Novi Sad universitetining fakultetlari va institutlari Serbiya Respublikasi shimolidagi Voyvodina avtonom viloyatining toʻrtta tarixiy shahrida joylashgan. Universitet qarorgohi Novi Sadda joylashgan boʻlib, markaziy kampus Dunay daryosi boʻyida, Petrovaradin qal’asi yaqinida (XVIII asrda qurilgan) va eski shahar markazida joylashgan.

2018-19 oʻquv yili holatiga koʻra Novi Sadda jami toʻqqizta fakultet, Subotikada uchta va Sombor va Zrenjaninda bittadan fakultet joylashgan. Kragujevac universiteti fakultetlari 2018-19 oʻquv yilidagi joylashuvi, oʻqituvchilari va talabalar soni toʻgʻrisidagi maʼlumotlar bilan[2]:

Fakultet Manzil Akademik xodimlar Talabalar
Texnik fanlar Novi Sad 901 14,626
Tabiiy fanlar va matematika Novi Sad 418 5,618
Falsafa Novi Sad 327 4,136
Dori Novi Sad 614 3,998
Iqtisodiyot Subotica 88 3,611
Qonun Novi Sad 51 2,453
Qishloq xoʻjaligi Novi Sad 183 2,266
„Mihajlo Pupin“ texnikumi Zrenjanin 68 1,149
Sport va jismoniy tarbiya Novi Sad 43 1,125
Texnologiya Novi Sad 101 1,100
Sanʼat Novi Sad 282 876
Pedagogika Sombor 68 643
Qurilish ishi Subotica 42 579
Pedagogika Subotica yoʻq 175
Jami 3,219 42,489

Tadqiqotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Novi Sad universiteti oʻz fakultetlarida va fanlararo va koʻp tarmoqli tadqiqotlar markazlarida olib boriladigan bakalavr, magistr, mutaxassis va doktorantura darajasida 400 ga yaqin akkreditatsiyadan oʻtgan oʻquv dasturlarini taklif etadi. Fakultetlar va markazlar bilan bir qatorda uchta ilmiy institut taʼlim taklifini uzluksiz modernizatsiya qilish jarayoni uchun mustahkam ilmiy bazani yaratishda muhim rol oʻynaydi. Barcha taʼlim kursidagi talabalarning taxminan 56 % ayollardir[2]. 2017-18 oʻquv yilida universitetni jami 6794 nafar talaba tamomlagan[2].

Fan[tahrir | manbasini tahrirlash]

Novi Sad universiteti yaxshi rivojlangan tadqiqot infratuzilmasi va innovatsiyalar uchun katta salohiyatga ega. Markaziy kutubxona hamda fakultet va institut kutubxonalari barcha tegishli ilmiy yoʻnalishlarni qamrab oluvchi va yirik elektron maʼlumotlar bazalariga kirish imkonini beruvchi koʻplab nashrlarni taklif etadi. Hamkorlik toʻgʻrisidagi maxsus kelishuv natijasida tadqiqotchilar, professor-oʻqituvchilar va talabalar 1826-yilda tashkil etilgan va uch milliondan ortiq nashrlarni taqdim etuvchi Matica Serb kutubxonasi[5] eng qadimgi Serbiya ilmiy va madaniy muassasasidan foydalanish imkoniyatiga ega.

Universitet 250 ga yaqin laboratoriyalarni oʻz ichiga oladi[6]. Ixtirochilikni kuchaytirishda Novi Sad universitetining texnologik parki alohida ahamiyatga ega. Texnik fanlar fakulteti koʻmagida 140 ga yaqin startap va spin-off kompaniyalari[7] asosan IT sohasida tashkil etilgan boʻlib, ularda Novi Sad universitetini bitirgan yosh muhandislar ish bilan taʼminlangan. Ushbu kompaniyalarning baʼzilari yirik xalqaro korporatsiyalar uchun loyihalarni amalga oshiradilar va Novi Sadning xalqaro miqyosda Dasturiy taʼminot vodiysi sifatida tan olinishiga hissa qoʻshdilar. Loyiha guruhlari va Novi Sad universitetining taniqli tadqiqotchilari eng yaxshi texnik yangiliklar uchun koʻplab xalqaro va milliy mukofotlarga sazovor boʻlishdi. Novi Sad universitetida bir nechta akkreditatsiyadan oʻtgan mukammallik markazlari mavjud. Texnika fanlari fakulteti tarkibida tashkil etilgan BioSense instituti Yevropa Ittifoqi tomonidan biotexnologiyalar sohasida eng katta salohiyatga ega boʻlgan Yevropadagi oʻttizta tadqiqot institutlaridan biri sifatida eʼlon qilingan loyihasi Horizon 2020 dasturi doirasida 2016-yilda Yevropada eng yaxshi reytingga ega.

Novi Sad universiteti talabalari bir qator sohalarda ajoyib natijalarga erishmoqda. Huquq fakulteti jamoalari oʻnlab yillar davomida Yevropaning eng yaxshilari qatorida boʻlib kelgan. Leyden universiteti tomonidan Gaagadagi Xalqaro sudda tashkil etilgan bahsli sud tanlovida birinchi oʻrinni egallagan. Ular 2016-yilda global miqyosda xuddi shunday muvaffaqiyatga erishdilar. Mashhur Yugoslaviya robototexnika maktabi anʼanalarini davom ettirayotgan Texnik fanlar fakulteti talabalari ham Yevropaning eng yaxshilari qatoridan joy oldi. Ular 2016-yilda Parijda EUROBOT tomonidan tashkil etilgan tanlovda ikkinchi va uchinchi oʻrinlarni egallagan.

Badiiy akademiyasi hamda Sport va jismoniy tarbiya fakulteti talabalari milliy va xalqaro musobaqalarda koʻplab sovrinlarni qoʻlga kiritadilar.

Art[tahrir | manbasini tahrirlash]

Novi Sad sanʼat akademiyasi Novi Sad universiteti fakultetlaridan biri sifatida 1974-yilda tashkil etilgan. Bugungi kunda Badiiy akademiya musiqa boʻlimi, tasviriy sanʼat va dramatik sanʼat boʻlimi tomonidan amalga oshiriladigan bakalavr, magistratura va doktorantura darajasida akkreditatsiya qilingan dasturlarni taklif etadi.

Akademiya oʻzining taʼlim va ilmiy faoliyati bilan bir qatorda koʻplab madaniyat, sanʼat va ilmiy muassasalar bilan xalqaro hamkorlikni rivojlantirish bilan mashhur. Akademiyaning kuchi Erasmus+, Creative Europe va Horizon 2020 kabi turli dasturlar orqali xalqaro loyihalarni ishlab chiqish qobiliyatiga asoslanadi.

Novi Sad universitetining Akademik madaniyat va sanʼat jamiyati „Sonja Marinkovich“ mamlakat va xorijdagi festivallarda muvaffaqiyatli chiqishlari bilan mashhur. Uning akkordeon orkestri 2013-yilda Insbrukda (Avstriya) boʻlib oʻtgan Jahon musiqa tanlovida 1-oʻrinni qoʻlga kiritdi va Yevropadagi eng yaxshilaridan biri hisoblanadi.

Talabalarga ixtisoslashtirilgan xizmatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Novi Sad universiteti talabalari sogʻliqni saqlash, turar joy va oziq-ovqat bilan taʼminlaydigan maxsus xizmatlarga ega. Tibbiy xizmatlar ixtisoslashtirilgan tibbiy yordam, maslahat va laboratoriya diagnostikasi boʻlimlarini oʻz ichiga olgan Talabalar sogʻligʻini saqlash instituti tomonidan taqdim etiladi. Turar joy va oziq-ovqat Talabalar markazi tomonidan taʼminlanadi. Koʻrsatilayotgan xizmatlar darajasi rivojlangan Evropa mamlakatlarida qabul qilingan standartlarga mos keladi.

Taniqli bitiruvchilar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Shoir va romanchilar Dragomir Dujmov, Mixaylo Kazich va Jovan Zivlak,
  • Amerikalik slavyan Ueyls Braun,
  • Bolgar tilshunosi Lyubomir Miletich,
  • Xorvat-amerikalik yozuvchi Iosip Novakovich,
  • Serb-kanadalik matematik va kompyuter olimi Ivan Stojmenovich.
  • Serbiyaning Isroildagi elchisi Mile Isakov,
  • Serbiyadagi vengriya siyosatchilari Attila Yuxash va Ishtvan Pastor.

Eng mashhur musiqachilar orasida:

  • pianinochilar Rita Kinka, Mladen Cholić va Ratimir Martinovich,
  • fleytachi Sanya Stiyachich,
  • bastakor Mitar Subotich,

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „Уписани студенти, 2018/2019. школска година“ (sr). stat.gov.rs. Statistical Office of the Republic of Serbia (25-iyun 2019-yil). Qaraldi: 30-iyun 2019-yil.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 „Високо образовање 2018/2019.“ (sr). stat.gov.rs. Statistical Office of Serbia. Qaraldi: 22-dekabr 2019-yil.
  3. U.S. News Education: Best Global Universities 2020
  4. „Academic Ranking of World Universities 2019“. 2019-yil 15-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2022-yil 17-iyun.
  5. „The Exhibition on Matica Srpska“.
  6. „The list of Laboratories“.
  7. „University of Novi Sad - Start-up and spin-off companies“. www.uns.ac.rs. 2016-yil 28-yanvarda asl nusxadan arxivlangan.