Normandiya desant operatsiyasi

Normandiya desant operatsiyasi
Urush yeri Normandiya, Fransiya

Normandiya desanti (inglizcha: D-Day) — 1944-yil 6-iyunda Ittifoqchi davlatlar tomonidan Fransiyaning Normandiya hududiga amalga oshirilgan yirik harbiy desant operatsiyasi bo‘lib, Ikkinchi jahon urushining burilish nuqtalaridan biri hisoblanadi. Ushbu operatsiya G‘arbiy Yevropani natsist Germaniyasidan ozod qilishning boshlanishi bo‘ldi.

Tarixiy fon

1940-yilda Fransiyaning Germaniya tomonidan bosib olinishi natijasida G‘arbiy Yevropa natsistlar nazorati ostida qoldi. 1941–1943-yillarda Sovet Ittifoqi Sharqiy frontda Germaniya bilan og‘ir janglar olib borar ekan, Ittifoqchilar Yevropada ikkinchi front ochish zaruratini ko‘ra boshladilar.

Tehron konferensiyasida (1943-yil) AQSh, Buyuk Britaniya va Sovet Ittifoqi rahbarlari Fransiya orqali hujum boshlashga kelishib oldilar.

Rejalashtirish

Operatsiya "Overlord" nomi bilan ishlab chiqildi. Uning asosiy maqsadi — Normandiya sohillariga qo‘shin tushirib, Germaniya mudofaasini yorib o‘tish edi.

Operatsiyani boshqarish AQSh generali Dwight D. Eisenhower zimmasiga yuklatildi. Ittifoqchilar nemislarni chalg‘itish uchun keng ko‘lamli dezinformatsiya kampaniyasini ham amalga oshirdilar (Operation Fortitude).

Operatsiya jarayoni

1944-yil 6-iyun kuni tongda Ittifoqchi qo‘shinlar Normandiya sohillariga tushirildi. Operatsiya beshta asosiy sektor bo‘yicha amalga oshirildi:

Plyaj nomi	Davlat
Yuta	AQSh
Omaha	AQSh
Gold	Buyuk Britaniya
Juno	Kanada
Svord	Buyuk Britaniya

Desantdan oldin havo-desant qo‘shinlari muhim strategik nuqtalarni egallash uchun tashlandi. Dengiz orqali esa minglab kemalar yordamida askarlar va texnika olib o‘tildi.

Eng og‘ir janglar Omaha plyajida kuzatildi, bu yerda katta talafotlar bo‘ldi.

Natijalar

Operatsiya muvaffaqiyatli yakunlanib, Ittifoqchilar Normandiyada mustahkam tayanch hudud yaratdilar. Keyingi haftalarda qo‘shinlar ichkariga siljib, Fransiyani ozod qilishni boshladilar.

1944-yil avgust oyida Parij ozod qilindi.

Ahamiyati

Normandiya desanti Ikkinchi jahon urushining eng muhim operatsiyalaridan biri bo‘lib:

• G‘arbiy frontni ochdi
• Germaniyaning ikki frontda urush olib borishini majbur qildi
• Yevropaning ozod etilishiga yo‘l ochdi

Qurbonlar

Operatsiya davomida minglab askarlar halok bo‘ldi va yaralandi. Faqat birinchi kunning o‘zida taxminan 10,000 Ittifoqchi askar talafot ko‘rgan.

Shuningdek qarang

• Ikkinchi jahon urushi
• G‘arbiy front (Ikkinchi jahon urushi)
• Operatsiya Overlord

Adabiyotlar

• Beevor, Antony. D-Day: The Battle for Normandy
• Ambrose, Stephen E. D-Day, June 6, 1944
• Keegan, John. Six Armies in Normandy