Niue

Niue inglizcha: Niue Niuecha: Niuē-fekai
Yangi Zelandiyaning erkin assotsiatsiyalashgan davlati
Bayroq Gerb
Shior: "God, Niue Eternally" ("Xudo, Niue abadiy bo‘lsin")
Madhiya: Ko e Iki he Lagi
Poytaxt	Alofi
Rasmiy til(lar)	Ingliz tili va Niue
Etnik guruhlar	• 68.4% Niueliklar • 5.3% Qisman niueliklar • 29.3% Boshqalar
Etnoxoronim(lar)	Niueliklar
Hukumat	Yagona, partiyasiz parlamentli konstitutsiyaviy monarxiya
• Monarx	Charles III
• Qirolning vakili	Sindi Kiro xonim
• Bosh vazir	Dalton Tagelagi
Qonun chiqaruvchi hokimiyat	Niue Assambleyasi
Suveren davlat ( Yangi Zelandiya)
• Yangi Zelandiya bilan erkin assotsiatsiyalashgan o‘zini o‘zi boshqarishi	1974-yil 19-oktyabr
• BMT tomonidan tashqi siyosatdagi mustaqilligi e’tirof etilgan	1994-yil
Maydon
• Butun	261.46 km2
• Suv (%)	ahamiyatsiz
Aholi
• 2022-yilgi roʻyxat	1,681
• Zichlik	6.71/km2
YIM (XQT)	2021-yil roʻyxati
• Butun	$18.7 million (220-oʻrin)
• Jon boshiga	$11,100 (140-oʻrin)
YIM (nominal)	2021-yil roʻyxati
• Butun	$43 million
Pul birligi	Yangi Zelandiya dollari (NZD)
Vaqt mintaqasi	UTC−11:00
Telefon prefiksi	+683
ISO 3166 kodi	NU
Internet domeni	.nu

Niue (inglizcha: Niue) — Yangi Zelandiya bilan erkin assotsiatsiyalashgan bir xil nomdagi orol va o‘zini o‘zi boshqaradigan davlat tuzilmasi. Tinch okeanining janubida, Polineziyada, Tonga orollaridan sharqda joylashgan. Amerika Samoasi, Kuk orollari va Tonga hududiy suvlari bilan chegaradosh.

Boshqaruv shakli

Konstitutsiyaviy monarxiya. Niue Yangi Zelandiya bilan erkin qoʻshilgan oʻzini-oʻzi boshqaruvchi davlatdir. Ichki masalalarni oʻzi hal qiladi. Tashqi siyosati va mudofaasini Yangi Zelandiya amalga oshiradi, Niueni maʼmuriy va iqtisodiy qoʻllab-quvvatlaydi. Yangi Zelandiya monarxi — Qirol Charles III davlat rahbaridir. Aholisi Yangi Zelandiya fuqarolari hisoblanadi.

Niueda ijroiya hokimiyatini bosh vazir va uch nafar vazirdan iborat Vazirlar Mahkamasi boshqaradi.

Qonunchilik oliy organi — bir palatali Qonunchilik Assambleyasi. 14 nafar aʼzo boʻlib, uning vakolat muddati 3 yil.

“Niue xalq partiyasi” asosiy siyosiy kuchdir.

Boʻlinishi va aholisi

Niue orollari 14 okrugga boʻlingan. Mahalliy aholining migratsiya nihoyatda katta. Yangi Zelandiyada 21 ming niue fuqarosi yashaydi.

Ingliz tilidan tashqari niue tili qoʻllaniladi. Asosan nasroniylikka eʼtiqod qilinadi.

Joylashuvi va tabiati

Niue Tinch okeani janubiy qismida, Polineziyada joylashgan oʻzini-oʻzi boshqaradigan davlat tuzilmasi. Yangi Zelandiya Qirolligi tarkibiga kiradi. Amerika Samoasi, Kuk orollari va Tonga bilan dengiz orqali chegaradosh.

Niue shu nomdagi marjon atoll, Tinch okeanida joylashgan uchta suv osti rifidan iborat. Doimiy oqar suv manbai boʻlmasa-da, yer osti chuchuk suvi yetarli.

Niue dunyodagi eng baland marjon orollari hisoblanadi. Eng yuqori nuqtasi — Mutalau tepaligi (68 metr). Iqlimi — issiq va moʻtadil namchil. Yillik oʻrtacha harorat — +26°C, oʻrtacha yogʻin 2180mm. Doimiy kuchli boʻronlar Niuega halokatli zarar yetkazadi. Orolning katta qismi boʻtalardan iborat, ichki tumanlari tropik oʻrmonlar bilan qoplangan. Orolda qushlarning 31 turi uchraydi.

Atrof muhitni muhofaza qilish maqsadida bir nechta qoʻriqxonalar tashkil etilgan. Xuvalu oʻrmoni tabiatni muhofaza qilish zonasi, Hakupu meros obyekti va madaniy parki, tulkilarning Tauga-Peka qoʻriqlanadigan zonasi, Anono dengiz qoʻriqxonasi shular sirasidandir.

Tarixi

Bu yerga eramizga qadar 1000-yillarda Tonga va Samoadan polinezlar (motu, tafiti) koʻchib kelishgan.

Orol 1774-yili britaniyalik dengizchi Jeyms Kuk tomonidan ochilgan. 1900-yili Niue Buyuk Britaniya imperiyasi protektoratiga aylandi. 1901-yili Yangi Zelandiya bosib oldi. 1974-yili Niue mustaqillikdan voz kechdi va Yangi Zelandiya hamdoʻstligida oʻzini-oʻzi boshqaradigan davlat tuzilmasiga aylandi. Ammo xalqaro va mintaqaviy munosabatlarda mustaqil ishtirok etadi. Janubiy tinch okeani komissiyasi va Tinch okeani orollari forumi aʼzosi.

Iqtisodiyoti

Yangi Zelandiya hukumati Niuega salmoqli moliyaviy yordam koʻrsatishda davom etmoqda. Turizm rivojlanmoqda, taro mahsuloti eksport qilinmoqda. Banan, kokos palmasi, sabzavotlar yetishtiriladi. Dengizda 390 ming kvadrat kilometr iqtisodiy hududga ega, baliqchilik va asalarichilik yaxshi rivojlangan. Avtomobil yoʻllari uzunligi — 128 km.

Tashqi siyosati

Niue Tinch okeani mamlakatlari bilan yaqin aloqalarga ega. Tinch okeani orollari forumi, Britaniya Hamdoʻstligining assotsialashgan aʼzosi. Afrika, Karib havzasi va Tinch okeani mintaqasi tashkilotiga qoʻshilgan.

Eʼtiborga molik maʼlumotlar

Niuening .nu internet domeni Shvetsiya, Daniya va Niderlandiya Qirolligi foydalanuvchilari orasida juda mashhur. Chunki bu tillarda “nu” soʻzi “hozir” degan maʼnoni anglatadi. 2011-yil 3-avgustda orol osmonida, 20 kilometr balandlikda meteoroid portladi.

Adabiyotlar

• Laziz Rahmatov. «Dunyo mamlakatlari: Avstraliyadan Hindistongacha». Toshkent, 2019-yil