Nasr Ibn Ali

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Nasr Ibn Ali, Nasr (? - 1012) - Movarounnahr ilikxoni (999—1012). Qoraxoniylarti. Buxoroni egallash bilan Movarounnaxrning bosib olinishini nihoyasiga yetkazgan (999 yil okt.). Somoniylar amiri Abdulmalik ibn Nuh va uning qarindosh-urugʻlarini asir qilib, Oʻzgandagi zindonga tashlangan. Shu tariqa qudratli boʻlgan somoniylar sulolasi qulagan. 1000—1005 yillarda ilik N. ibn A. somoniylar hokimiyatini tiklashga harakat qilgan Mun-tasirga qarshi kurashgan va gʻalaba qilgan. 1000 yil Mahmud Gʻaznaviy N. ibn A. bilan oʻz yerlari oʻrtasidagi chegaralarni belgilash toʻgʻrisida bitim tuzgan, unga koʻra, Amudaryo asosiy chegara qilib belgilangan. Natijada somoniylar davlati oʻrnida ikkita yangi davlat tash-kil topgan: birinchisi — Qashqardan Amudaryogacha choʻzilgan, Sharqiy Tur-kistonning bir qismini, Yettisuv, Shosh, Fargʻona va qad. Sugʻd hududini oʻz ichiga olgan qoraxoniylar; ikkinchisi — Shim. Hindiston chegarasidan tortib Kaspiy dengizining jan. qir-gʻoqlarigacha choʻzilgan, hozirgi Afgʻoniston va Shim.Sharqiy Eron viloyatlarini oʻz ichiga olgan Gʻaznaviylar davlati.

Biroq N. ibn A. Xurosonni bosib olish niyatidan butunlay voz kechmagandi. 1006 va 1008 yillarda qoraxoniylar Xurosonga ikki marta yurish qilganlar. 1006 yildagi yurish chogʻida Mahmud Gʻaznaviy Hindistonda edi. Qoraxoniy qoʻshinlari Balx, Tus va Nishopurni bosib olganlar. Biroq Mahmud Hindistondan qaytib kelib, ularni quvib yuborgan. 1008 yildagi Balx yaqinidagi jangda Mahmud qoʻshinida 500 ta fil bor edi. N. ibn A. kushini tor-mor etilib, qoraxoniylarning Amudaryoning jan.dagi hududlarini egallash yoʻlidagi harakatlari shu tarzda toʻxtatilgan. N. ibn A. nixryatda jasur va dovyurak, imon, eʼtiqodli shaxs boʻlib, u haqda koʻplab rivoyatlar toʻqilgan. Ja-mol Qarshiynit yozishicha, N. ibn A. buyuk nomdor xoqon, juda koʻp fazilatlar sohibi boʻlgan va hijriy 402 yil (1011 — 12)da Oʻzganda vafot etib oʻsha yerda dafn etilgan.

Adabiyot[tahrir]

  • Bartold V.V., Sochineniya, t.2(1), M., 1963; Materiali po istorii Sredney i Sentralnoy Azii X — XIX vv., T., 1988; Samarqand tarixi, 1-j., T., 1971.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil