Munozara:Xotira qurilmasi

Ushbu maqola Informatika loyihasiga kiradi. Loyihada qatnashishni istasangiz, mana bu sahifaga qarang. Loyiha ishtirokchilari har qanday yordam uchun minnatdor boʻladilar.

???

Nomaʼlum darajali

???

Nomaʼlum ahamiyatli

Loyiha:OʻzME

Ushbu maqola OʻzME loyihasiga kiradi. Loyihada qatnashishni istasangiz, mana bu sahifaga qarang. Loyiha ishtirokchilari har qanday yordam uchun minnatdor boʻladilar.

???

Nomaʼlum darajali

???

Nomaʼlum ahamiyatli

Cotira qurulmasi

Eng oxirgi fikr: 6 oy oldin1 ta sharh1 kishi muhokamada

1. Kompyuter Xotirasi (Computer Memory) Umumiy Tushuncha

Kompyuter xotirasi – bu ma'lumotlarni (dasturlar, fayllar, operatsion tizim) vaqtincha yoki doimiy saqlash uchun mo'ljallangan qurilmalar majmuidir. Uni odamning miyasi va esi bilan solishtirish mumkin.

Xotira asosan ikki katta turga bo'linadi:

1. Asosiy Xotira (Primary Memory) 2. Qo'shimcha Xotira (Secondary Memory)

Keling, ularni alohida ko'rib chiqaylik.

---

2. Operativ Xotira (RAM) – Asosiy Xotiraning Asosi

Operativ xotira, ya'ni RAM (Random Access Memory – Tasodifiy Kirish Xotirasi) – bu kompyuterning asosiy xotirasining eng muhim qismi.

Operativ Xotira Nima?

Bu – kompyuter ishlayotgan paytda ma'lumotlarni vaqtincha saqlaydigan, juda tezkor xotira. Protsessor (CPU) to'g'ridan-to'g'ri RAM bilan ishlaydi.

· Vaqtincha saqlash: Kompyuter o'chirilganda RAMdagi barcha ma'lumotlar o'chib ketadi. Shuning uchun u "vaqtincha xotira" deyiladi. · Tezkorlik: Protsessor disklarga qaraganda sekinroq ishlaydi. Shuning uchun kerakli dastur va ma'lumotlar avval tezkor RAMga yuklanadi, protsessor esa ular bilan shu yerda ishlaydi.

RAMning vazifasini misol bilan tushuntiraman: Tasavvur qiling,ofisyingizda siz (protsessor) va katta arxiv shkafi (qattiq disk) bor. Sizga hujjat kerak. Agar siz har safar arxiv shkafiga borib, hujjatni qidirsangiz, bu juda vaqt oladi. Buning o'rniga, siz o'z stolingizda (RAM) ishlayotgan loyihalarning barcha kerakli hujjatlarini ochiq holda saqlaysiz. Siz ularga darhol qo'l yetkazasiz va tez ishlaysiz. Stolingiz qancha katta bo'lsa (RAM hajmi qancha katta bo'lsa), shuncha ko'p hujjatlar (dasturlar)ni bir vaqtning o'zida ochiq saqlashingiz mumkin.

RAMning Asosiy Xususiyatlari:

· Tezkorlik: Protsessorga eng yaqin tezlikda ishlaydi. Tezligi MHz (GigaGerts) bilan o'lchanadi. · Hajm (Volume): Hozirgi kunda odatiy kompyuterlarda 8 GB, 16 GB, 32 GB yoki undan ham ko'p bo'ladi. Hajmi qancha katta bo'lsa, shuncha ko'p dasturlarni bir vaqtda muammosiz ishlatish mumkin. · Ish Prinsipi: Ma'lumotlarni o'qish va yozish juda tez. · Energiyaga Bog'liqlik: Quvvat chiqib ketganda (kompyuter o'chganda) barcha ma'lumotlar yo'qoladi.

RAM Turlari (Evolutsiyasi):

· DRAM (Dynamic RAM): Doimiy yangilanib turilishi kerak. Asosiy xotira sifatida ishlatiladi. · SRAM (Static RAM): DRAMga nisbatan tezroq, ammo qimmatroq. Ko'pincha protsessor ichidagi kesh (cache) xotira sifatida ishlatiladi. · DDR SDRAM (Double Data Rate SDRAM): Hozirgi kunda eng keng tarqalgan tur.

 · DDR3 (Eski kompyuterlarda)
 · DDR4 (Hozirgi keng tarqalgan)
 · DDR5 (Eng yangi va tezkor)

---

3. Asosiy Xotiraning Boshqa Turi: ROM

ROM (Read-Only Memory – Faqat O‘qish Uchun Xotira) – bu ham asosiy xotiraniing bir qismi hisoblanadi.

· Nima saqlanadi? Kompyuterni ishga tushirish (yuklash) uchun kerak bo'ladigan asosiy ko'rsatmalar (BIOS/UEFI). · Xususiyati: Doimiy xotira. Kompyuter o'chirilganda ham ma'lumotlar saqlanib qoladi. Unda ma'lumotlarni o'zgartirib bo'lmaydi (yoki cheklangan darajada o'zgartirish mumkin).

---

4. Qo'shimcha Xotira (Secondary Memory)

Bu – ma'lumotlarni doimiy saqlash uchun mo'ljallangan xotira. Kompyuter o'chirilganda ham ma'lumotlar saqlanib qoladi.

Vazifasi: Operatsion tizim, dasturlar, fayllar (rasmlar, videolar, hujjatlar) ni uzok vaqt saqlash.

Turlari:

1. HDD (Hard Disk Drive – Qattiq Disk):

  · Ish prinsipi: Magnit plastinkalar va o'quv boshi yordamida ishlaydi.
  · Afzallik: Arzon, katta hajmli (1 TB, 2 TB, ...).
  · Kamchilik: Mexanik qismlarga ega bo'lgani uchun sekinroq, zarba va tebranishga sezgir.

2. SSD (Solid State Drive – Qattiq Holatdagi Disk):

  · Ish prinsipi: Xotira kartalari (flash-xotira) kabi, hech qanday harakatlanuvchi qismi yo'q.
  · Afzallik: HDDga nisbatan juda tezkor, shovqinsiz, kam issiqlik ajratadi, zarbaga chidamli.
  · Kamchilik: HDDga qaraganda qimmatroq (lekin narxlari pasaymoqda).

3. Boshqa turlar: USB-fleshka, SD-karta, CD/DVD va tashqi qattiq disklar ham qo'shimcha xotira hisoblanadi.

---

5. RAM va Qo'shimcha Xotiraning Farqi (Xulosa Qilib)

Quyidagi jadval orqali farqlarni aniq ko'rish mumkin:

Xususiyat Operativ Xotira (RAM) Qo'shimcha Xotira (HDD/SSD) Maqsadi Joriy ishlanayotgan dastur va ma'lumotlarni saqlash Doimiy dastur, fayl va ma'lumotlarni saqlash Saqlash Muddati Vaqtincha (Quvvat chiqib ketganda yo'qoladi) Doimiy (Quvvat chiqib ketganda ham saqlanadi) Tezlik Juda tezkor (Protsessorga yaqin tezlikda) Nisbatan sekin (SSD tez, HDD sekin) Hajm Cheklangan (8 GB, 16 GB, 32 GB) Katta (256 GB, 1 TB, 4 TB va undan ko'p) Narx Gigabaytiga nisbatan qimmat Gigabaytiga nisbatan arzon (ayniqsa HDD) Kompyuterdagi O‘rni Asosiy plataning (motherboard) soketiga ulanadi SATA yoki M.2 portlari orqali ulanadi

Xulosa

· RAM (Operativ Xotira) – kompyuterning "ishchi maydoni". U qancha katta va tez bo'lsa, shuncha ko'p dasturlar va brauzer varaqlari bilan bir vaqtda tez ishlash mumkin. · HDD/SSD (Qo'shimcha Xotira) – kompyuterning "arxiv shkafi". U qancha katta bo'lsa, shuncha ko'p filmlar, fotosuratlar va dasturlarni saqlash mumkin.

Zamonaviy kompyuterda tezkor SSD va yetarli hajmdagi RAM (kamida 8 GB, afzalroq 16 GB) muvozanat muhim ahamiyatga ega. Bu kompyuteringizning umumiy tezligi va samaradorligini keskin oshiradi. ~2025-26928-49 (talk) 05:27, 2025-yil 28-sentyabr (UTC)Javob berish