Muhiti kabir

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Muhiti kabir - Okeanning oʻrta asr Sharq tarixi va adabiyotidagi nomi. "Muhit" termini oʻsha davrda dengiz, okean maʼnosida keng qoʻllanilgan. Ayniqsa, Beruniyning "Hindiston", "At-Tafqim" asarlarida Atlantika okeani — Oʻqiyonus, Muhiti Magʻribiy (Gʻarbiy okean), Shimoliy Muz okeani — Daryoi Muhiti Shimoliy, Tinch okean — Daryoi muhiti Mashriqiy (Sharqiy Okean) tarzida keltirilgan. MUHYI (taxallusi; asl ism-sharifi Muhammad Rizo Oxund oʻgʻli) (1835, Qandahor, Afgʻoniston — 1911, Andi-jon) — shoir. Turkiy va forsiy tillarda ijod qilgan. Hirot va Buxoro madrasalarida tahsil olgan. M. 19-asrning 60-yillari oʻrtalarida Andijon shahrida yashagan. Andijon hokimi — Xudoyorxonning katta oʻgʻli Nasriddinbek (1865 — 75) M.ga "Toj ush-shuaro" ("Shoirlar toji", 1869) faxriy unvonini bergan. 1871 yil haj ziyoratidan soʻng u "Hoji Muhyi" taxallusini olgan. 1876 yilda Qoʻqon xonligi tugatilgach, M. Qoʻqonda, Soibzoda hazrat madrasasida yashagan.

M.dan salmoqli ijodiy meros qolgan. Bular jumlasiga shoir devonining turli kotiblar tomonidan koʻchirilgan 6 qoʻlyozma nusxasini, M.ning oʻzi tuzgan 1 sheʼriy toʻplamni kiritish mumkin. Forsiy va turkiy devonlari 1 muqovada 1912 yilda Toshkentda, Por-sev matbaasida chop etilgan. Forsiy devonida 242 gʻazal, 6 qasida, 4 masnaviy, 91 qitʼa, 19 fard va 3 ruboiy bor (230 sahifa), turkiy devoni esa 148 gʻazal, 1 musaddas, 1 murabbaʼ, 74 qitʼa, 1 qasida va 11 mufradot (130 sahifa)dan tashkil topgan.

M., asosan, lirik sheʼrlar yozgan. Gʻazaliyotida Navoiy, Lutfiy, Soʻfi Olloyor ijodining taʼsiri seziladi. Satirik asarlarida, xususan, mashhur Viktor voqeasi haqidagi muhammasida oʻlkaga kirib kelayotgan rus sarmoyadorlarining kirdikorlari, ularga ishonib aldangan mahalliy boylar qajv ostiga olingan.

Ad:. Qayyumov P., Tazkirai Qayyumiy |3kitob|, T., 1998.

Akrom Dehqonov.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil