Madaniy-maʼrifat ishi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Madaniy-maʼrifat ishi - keng ommani madaniy va maʼrifiy tarbiyalash, ularning umumiy madaniy saviyasini oshirish, ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirish, boʻsh vaqtlarini koʻngilli oʻtkazishga koʻmak beruvchi tadbirlar tizimi. M.-m.i. mazmuni, vazifasi, maqsadi har bir davrning ijtimoiy, siyosiy, madaniy-maʼrifiy, gʻoyaviy xususiyatlariga bogʻliq, holda shakllanib rivojlanadi. M.-m.i. keng maʼnoda oʻquv muassasalaridan tashqarida insonning madaniy va maʼnaviy oʻsishiga koʻmaklashuvchi barcha ishlar (klub tashkilotlari, ommaviy kutubxonalar, madaniyat va istirohat bogʻlari faoliyati)ni qamrab oladi, muzey, kinoteatr, teatr va boshqa muassasalar ishlari, shuningdek, radio va televideniye muhim oʻrin tutadi. Madaniy-maʼrifat ishii. muassasalarining keng tarmoqlari yaratilib, ularning usishi va takomillasha borishi bilan unga rahbarlik jarayoni ham oʻzgarib boradi. Dunyoqarashni shakllantirish tarbiyasi, axloqiy tarbiya, iqtisodiy bilimlarning ilmiy texnikaviy tashvikrt va targʻiboti, estetik va jismoniy tarbiya, badiiy havaskorlik, madaniy dam olishni tashkil qilish kabilar M.-m.i. faoliyatining turli yunalishlaridir.

M.-m.i. shakllari muntazam rivojlanadi va takomillashib boradi: klub muassasalarida anʼanaviy shakllar (suhbat, maʼruza, voizxonlik, spektakl, konsertlar) bilan birga mavzuli kechalar, kitobxonlar konferensiyalari va boshqa tadbirlar uyushtiriladi, xalq universitetlari, kinolektoriylar va boshqa tashkil qilinadi. Bunda badiiy havaskorlik muhim oʻrin tutadi, xalq teatrlari, yoshlar tashkiloti va boshqa jamoat tashkilotlari (yozuvchilar, kompozitorlar, rassomlar, kinematografchilar, xor jamiyatlari, tarixiy va madaniy yodgorliklarni himoya qilish va shahrik. tashkilotlar) katta M.-m.i.ni amalga oshiradi.

M.-m.i. boʻyicha mutaxassislar madaniyat institutlari, oliy kasaba uyushmasi maktablari, madaniy-maʼrifiy kutubxonachilik oʻquv yurtlarida tayyorlanadi.

Oʻzbekiston hududida hozirgi mazmundagi M.-m.i. 20-asr 20-yillaridan, yaʼni ideologik faoliyatning mustaqil sohasi sifatida vujudga kelishi va rivojlanishi bilan bogʻliq holda boshlangan: davr xususiyatidan kelib chiqqan holda madaniy-maʼrifiy muassasalarning faoliyati umumtaʼlimiy vazifalarni, fan, sanʼat va axloqni takomillashtirish, kasbiy taʼlimni yoʻlga qoʻyish, milliy madaniyatni rivojlantirishga qaratildi. Dastlab M.-m.i. olib borishning tayanch shoxobchasi sifatida choyxonalar, keyinchalik klublar tashkil etila boshlandi (1918 yilda dastlabki ishchi klubi va 1924 yilda birinchi xotinqizlar klubi Toshkent shahrida ochilgan); klublarda targʻibottashviqot ishlari, savodsizlikni tugatish borasidagi ishlar, milliy bayramlarni oʻtkazish boʻyicha ishlar olib borilgan. Kutubxonalar, sayyor truppalar, Koʻchma konsert va kinoseanslar, karnaval tomoshalari, kechalar va boshqa tashkil etilgan. 1914 yilda Toshkentda "Turon" teatr truppasi tuzilgan, 1918 yildan Mannon Majidov (Uygʻur) bu truppaga rahbarlik qilgan.

Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng M.-m.i. ning yangi takomillashgan tizimi shakllandi. Bunda Oʻzbekiston muzeylari, madaniyat uylari va saroylari, kutubxonalar, madaniyat va istirohat bogʻlari ommaviy muassasalar boʻlib, ular millionlab aholi uchun madaniy xizmat koʻrsatadi. Respublika "Maʼnaviyat va maʼrifat markazi" (1994) tashkil etildi va uning vilo-yatlar, tumanlar va shaharlardagi boʻlimlari ishga tushirildi. Markazga Respublika maʼnaviyat va maʼrifat kengashi rahbarlik qiladi. M.-m.i.ni yanada rivojlantirish hamda samaradorligini oshirish borasida bir qator choratadbirlar amalga oshirildi. Respublikaning barcha viloyatlari, yirik shaharlari va tumanlarida ish olib borayotgan madaniy-maʼrifiy muassasalar ishtirokida katta xalq sayillari, hosil bayramlari, "Mustaqillik", "Navroʻz", "Mehrjon" bayramlari, "Sharq taronalari" xalqaro festivali, xonandalar, raqqosalar, eng yaxshi kasb ustalarining koʻrik tanlovlari, "Oʻzbekiston Vatanim manim" qoʻshiq konkursi va boshqa koʻrik tanlovlar oʻtkazilmoqda.

Hozirgi kunda barcha M.-m.i.ning yoʻnalishi har bir kishiga milliy istiqlol gʻoyasini, milliy mafkurani singdirish, barkamol insonni voyaga yetkazish, vatanarvarlik, mehr-oqibat, imonu eʼtiqodni tarbiyalashga qaratilgan.

Zuhra Berdiyeva.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil