Leptin

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
leptin
Identifikatorlar
Nomenklaturaleptin (murine obesity homolog)leptin (obesity homologmouse)obesity factorLEPobese proteinobesemousehomolog of
Tashqi IDlarHomoloGene: 193 GeneCards: [1]
Ortologiya
TurlarOdamSichqon
Entrez
Ensembl
UniProt
RefSeq (mRNK)

RefSeq (protein)

Location (UCSC)
PubMed
Vikimaʼlumotlar
koʻrish/tahrirlash (odam)

Leptin (qadimgi yunoncha: λεπτός — yupqa) — energiya almashinuvini boshqaruvchi peptid gormoni. Adipokinlarga (yogʻ toʻqimalarining gormonlari) daxldor. Bu anoreksigen taʼsiriga ega (ishtahani pasaytiradi). Leptin konsentratsiyasining pasayishi semirishning rivojlanishiga olib keladi. Leptin insulinga bogʻliq boʻlmagan qandli diabet (2-toifa qandli diabet) patogenezida omillardan biri hisoblanadi.

Ochilish tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Leptin 1994-yilda Y.Zhang va boshqalar[1] tomonidan ajratilgan. Laboratoriya hayvonlariga leptin ob/ob inʼeksiyasi tana vaznining pasayishiga, motor faolligining oshishiga va termogenezning oshishiga yordam berdi [2].

Tuzilishi va fiziologik roli[tahrir | manbasini tahrirlash]

Bu 167 ta aminokislota qoldigʻidan tashkil topgan oqsil [2], umumiy molekulyar ogʻirligi 16 kDa ni tashkil qiladi va yog 'toʻqimasidan hosil boʻlgan sitokinlarga (signal oqsillari) tegishli. Leptinning asosiy fiziologik roli makroerglar sintezining pasayishi va energiya sarflarining oshishi bilan namoyon boʻladi. Uning taʼsir qilish mexanizmi tana vazni va yog 'almashinuvi haqida maʼlumotni gipotalamusga yetkazishdir. Leptinning gipotalamus sohasida joylashgan oʻziga xos retseptorlari bilan oʻzaro taʼsiri miyaning ishtahani tartibga solish uchun mas’ul boʻlgan hududlariga yoʻnaltirilgan nerv impulslarini ishlab chiqarishni faollashtiradi. Bundan tashqari, leptinning taʼsiri simpatik nerv tizimini stimullaydi, bu esa oʻz navbatida qon bosimi, yurak urish tezligi va termogenez jarayonlarining oshishiga olib keladi, bu jigarrang yog 'toʻqimalarining mitoxondriyalarida oksidlanish (hujayra nafas olish) va fosforlanish (ATF molekulalarining sintezi) jarayonlarini ajratadi. Ushbu jarayonlar natijasida yog 'toʻqimalarida lipidlar shaklida saqlanadigan katta miqdordagi energiya issiqlikka aylanishi mumkin [2]. Shunday qilib, leptinning funksiyalari ishtahani bostirish, ayollarda hayz koʻrish funksiyasini boshqarish (leptin darajasining keskin pasayishi, ovulyatsiya va hayz koʻrishning toʻxtashi bilan). Leptin adipotsitlar yaʼni yogʻ toʻqimalarining hujayralari tomonidan chiqariladi. Bu gormon organizmdagi energiya almashinuvi va tana vaznini boshqarishda ishtirok etadi. Leptin koʻpincha toʻqlik gormoni deb ataladi. U gipotalamusda ochlikni keltirib chiqaradigan neyropeptid Y sintezi va chiqarilishini blokirovka qilish orqali taʼsir qiladi. Kemiruvchilar va odamlarda tugʻma leptin yetishmovchiligi semirishning ogʻir shaklini rivojlanishiga olib keladi[3]. Fiziologik sharoitda leptin insulin sintezini ingibirlaydi va insulin yogʻ toʻqimalariga taʼsir qilib, leptin ishlab chiqarishni stimullaydi[4].

Bundan tashqari, leptin gipotalamusdagi nerv tugunlarining normal rivojlanishi uchun zarurdir — laboratoriya sichqonlari miyasining erta rivojlanish bosqichida ushbu gormonning yetishmasligi yoysimon yadrodan nerv oxirlari oʻsishining sekinlashishiga olib keldi. ham oreksigen, ham anoreksigen (kamroq darajada) yoʻllar zararlanadi [2]. Shunday qilib, oʻtkazilgan laboratoriya tadqiqotlari davomida leptinning yoysimon yadro neyronlari, yogʻ va tananing boshqa toʻqimalari oʻrtasidagi sinaptik uzatishga taʼsiri aniqlandi. Boshqa narsalar qatorida, noradrenalinning chiqarilishi kuchayadi, bu yog 'toʻqimalarida β3 -adrenergik retseptorlari bilan oʻzaro taʼsirlanib, mitoxondriyadan ajraluvchi protein termogenin sintezi uchun mas’ul boʻlgan UCP1 genining ekspressiyasining oshishiga olib keladi [2].

Tadqiqotchilarning leptinga boʻlgan qiziqishi yurak-qon tomir kasalliklarining kuchayishi bilan bogʻliq. Leptin miqdori va yurak-qon tomir tizimi kasalliklari oʻrtasidagi bogʻliqlik boshqa xavf omillaridan, masalan, chekish, yuqori xolesterin va yuqori qon bosimidan mustaqil ravishda mavjudligi va leptinning arteriyalar elastikligiga taʼsiri bilan bogʻliqligi aniqlandi. Bundan tashqari, leptinning yuqori darajasi trombozning yuqori ehtimolini yuzaga keltiradi: leptin va uning qon ivishi uchun javob beradigan trombotsitlarda joylashgan retseptorlari oʻrtasidagi maxsus oʻzaro taʼsir natijasida tromb shakllanishi stimullanadi.

Leptin kontsentratsiyasi reproduktiv funksiyani bajarish uchun tananing energiya resurslarining yetarliligi haqida fiziologik signal rolini oʻynaydi va tuxumdonlarda steroid gormonlar ishlab chiqarishga taʼsir qiladi. Oʻsmirlik davrida qonda leptin kontsentratsiyasining ortishi kuzatiladi.

Insulin bilan oʻzaro taʼsiri[tahrir | manbasini tahrirlash]

Leptin jigar hujayralari va mushak toʻqimalarining insulin taʼsiriga sezgirligini oshiradi. Bir gipotezaga koʻra, leptinning yuqorida tavsiflangan taʼsiri grelin va insulin tomonidan faollashtirilgan tirozinkinazalar oʻrtasidagi oʻzaro taʼsirga bogʻliq. Ikkala yoʻlning umumiy ikkinchi xabarchilari leptinga insulin retseptorlari substrati-2 orqali insulin bilan stimulyatsiya qilingan kimyoviy reaktsiyalarni qoʻzgʻatishga imkon beradi.inglizcha: insulin receptor substrate-2, IRS-2) va fosfoinositid-3-kinaz (inglizcha: phosphoinositide 3-kinase) [2].

Leptin insulinga bogʻliq boʻlmagan qandli diabet (2-toifa qandli diabet) patogenezining omillaridan biri sifatida qaraladi: leptinning ortiqcha boʻlishi insulin sekretsiyasini bostirishga olib keladi, insulinning jigar hujayralariga taʼsirini ingibirlaydi, insulinga bogʻliq toʻqimalarda insulin rezistentligi rivojlanishiga olib keladi.

Leptin va semizlik[tahrir | manbasini tahrirlash]

Leptin vazn yoʻqotish gormoni sifatida taʼsir qilsa-da, semiz odamlar va hayvonlarda uning qondagi darajasi keskin koʻtariladi va ekzogen leptin inʼektsiyalari klinik taʼsir koʻrsatmaydi. Ehtimol, bu holda, ushbu gormonning signalizatsiya yoʻlining boshqa har qanday tarkibiy qismlari buzilgan boʻlishi mumkin va organizm oʻz leptinining sekretsiya darajasini oshirish orqali buning oʻrnini qoplashga harakat qiladi [2].

Shunday qilib, leptin faqat OB genidagi mutatsiyadan kelib chiqadigan kamdan-kam hollarda semizlik holatlarini davolashda muvaffaqiyatli qoʻllanilishi mumkin [2].

Shuningdek qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Grelin
  • 2-toifa qandli diabet
  • Semirish
  • Metreleptin

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Skibchik V. A., Skibchik Ya. V. „Problema leptinemii pri serdechno-sosudistix zabolevaniyax“. //"Ukraїnskiy medichniy chasopis". 2007. № 11/12. — s.45-51.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Nelson et al 2008.
  3. Montague CT et al. Congenital leptin deficiency is associated with severe early-onset obesity in humans. Nature (1997 Jun 26) 387(6636):903-8.
  4. Acute and chronic effects of insulin on leptin production in humans: Studies in vivo and in vitro. 

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]