Kubik Rubik

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Yig'ilmagan Rubik kubi
Yig'ilgan 2x2x2 kubi
Yig'ilgan Rubik kubi 3x3x3
Yig'ilgan 4x4x4 kubi
5x5x5 ko'rinishidagi kub
Turli xil kublar

«Rubik kubi» (ommadagi varianti Kubik-Rubik; dastavval «Magic Kub» kabi nom bilan atalgan, ven. Bűvös kocka) - mexanik boshqotirma, 1974 yili Vengriyalik haykaltarosh, mason, vunderkind, arxitektora o'qituvchisi Ernyo Rubik tomonidan o'ylab topilgan.

Boshqotirma plastik kubdan iborat. Kub ust tomonidan qardaganda 54 kichik kublardan tashkil topgan yirik kubni o'zida mujassam etadi va 3ta o'qdan iborat bo'lib turli tomonlarga aylanadi. Har tomoni 9ta kvadratlardan iborat va olti tusli ranglardan biriga bo'yalgan, keng tarqalgan kublardan esa tomonlari odatda: qizil - zafaron (orange), oq - sariq, ko'k - yashil ranglarga bo'yaladi va yana boshqa bir-biridan farqli o'laroq turlari ham mavjud. Yon tomonlarining aylanishi rangli kvardratlarni qayta tartibga keltirishga yordam beradi. O'yinchining vazifasi kubning avvlagi holatiga ya'ni har bir tomonini 9ta bir xil rangli kvadratlarini yig'ib, yon tomonlarni aylantirish yordamida tartibga keltirishdan iborat.

Kub - o'yinchoqlar orasida eng ko'p sotilgan boshqotirma o'yinchoq bo'lib hisoblanadi. Dunyo bo'ylab 350 mln'dan ortiq Rubikning kublari sotilgan, agar ularni yonma-yon terib chiqilsa, er sharini o'rash mumkin.

Bu boshqotirmani «Rubik kubi» deb nomlanishi dunyoning ko'p tillarida qabul qilingan. Olmon, venger, portugal, xitoy tillari esa bundan mustasno.

Tarixi[tahrir]

Kubikning tarixi 1970 yilda boshlangan bo'lib, o'sha paytlarda Larri Nikols 2x2x2 boshqotirmasini o'ylab topgan edi. Ixtirochi, tez orada kanada patent olish uhcun ariza bergan va 1972-yil, 11-aprelda boshqatirma uchun 3655201 raqami ostida amerika patentini olishga ham ulgurgan. (keyinchalik 1986 yil appelyatsiya sudida, ixtiro o'xshashligi sababli bu patent mualliflik huquqi buzulganligi uchun bekor qilingan)

Ernyo' Rubik, 1970-yilllar o'rtasida Budapeshtdagi Amaliy san'at akademiyasida Dizayn Interera bo'limida ishlagan. O'sha davrlarda Ernyo' o'z talabalariga Matematik nazariyalarni hech tushuntira olmadi. Va guruh talabalari bilan bir kun 27ta yog'ochli kublarni yasadi, har birini esa 6 xil ranglarga bo'yadi, kutilmaganda ulardan yagona kubni yaratish mushkul ekanligi ma'lum bo'ldi (boshqa manbalarda ma'lum bo'lishicha birinchi kub talabalarga uch o'lchamli jismlarni tushuntirish maqsadida yasalgan). Bu bilan Rubik butun oy davomida shug'ullandi. Ammo, eng qiyini esa uni mexanizmini yaratish bo'ldi.[1]. E. Rubik 1970-yili, 30-yanvarda o'z ixtirosi «Sehrli kub» uchun (HU170062) venger patentini olgan.

Birinchi Rubik kublari Budapeshtdagi o'yinchoq do'konlar uchun 1977 yilda chiqarilgan. Boshqotirma, to'satdan nemets kompyuterlar tadbirkori Tibor Latsi qiziqishini uyg'otdi. Matematika bilan mashg'ul bo'lgan Latsini o'yinchoq hayratga soldi va u ertasi kuniyoq davlat savdo firmasi Konsumex'ga keldi. Ularga kublarni sharqda sotishni taklif etdi va o'sha erda Rubik bilan tanishdi.

Budapeshtda 1979-yili sentyabr oyidagi uchrashuvlarda, yirik amerika kompaniyasi Ideal Toy Corparation bilan AQSh'ga million dona kub etkazib berilishi uchun kelishim tuzuildi. Muloqotlar jarayonida yana bitta muammoga dush kelindi - Kub uchun xalqaro patent olinmagan, faqatgina Vengriyada patent olingandi. Amerikaliklar esa, mualliflik huquqi rasman Amerikada ro'yxatga olingan mollar bilan sadvo qila olishar edi. 1980 yilning boshlarida «Magic kub» nomi «Rubikning kub»lari'ga o'zgartirildi.

Mexanizm[tahrir]

Kublarning turlari[tahrir]

Kublarning turli xilllari mavjud bo'lib 3x3x3 klassik kub deb nomlanadi.[2] Ular:

  • 2x2x2 Rubik kubi
  • 3x3x3 Rubik kubi
  • 4x4x4 Rubik kubi
  • 5x5x5 Rubik kubi
  • 6x6x6 Rubik kubi
  • 7x7x7 Rubik kubi
  • 9x9x9 Rubik kubi
  • Piramida
  • Dinamit
  • Kub-12
  • Bikub
  • Skyu kub ( 1, markazli va markazsiz)
  • Skyu-ultimatum
  • Reks kub
  • Morfeks Kub (Master)
  • Rombik (markazli va markazsiz)
  • Xeksagon
  • Piraminks
  • Oktahedron
  • MegaMinks (markazli va markazsiz)
  • Noodatiy (2x3x3 va 4x3x3) Rubik kublari

Tezlik bilan yig'uv[tahrir]

Kubni tez yig'ish bilan shug'ullanganlarni "spidkuber", eng tez yig'ilgan kubni esa "spidkubing" deyiladi.

Hozirgi kunda eng keng tarqalgan tez yig'ish Djissiki Fridrixning usulidir.[3].

Rubik Kubi Assosatsiyasi (en:World Cube Association (WCA)) tomonidan har yili kubning tez yig'ish bo'yicha rasman Jahon/Evropa chempionatlari o'tkazilibb boriladi.

WCA qoidalari bo'yicha, kubni yig'ishdan avval ma'lum algaritm bo'yicha komyuter dasturi Cube Exploler (3x3x3 klassic kublar uchun) aralshtiriladi. Shu o'rinda hamma qatnashuvchilarni kublari barabar aralashtirilgan bo'lishi kerak bo'ladi.

G'olib birgina eng tez yig'ilgan natija bo'yicha emas, aksincha, 5ta urunish bo'yicha aniqladi. Shunda ham eng yaxshi va eng yomon natijalari hisobga olinmaydi, qolgan 3ta urunishda o'rta hadi natijasi bo'yicha aniqlanadi.

Amaldagi rekordlar[tahrir]

  • 3x3x3 kubini eng tez yig'ish rekordi Lucas Elter tomonidan o'rnatilgan, 4.90 soniyaga teng.[4].
  • Undan avvalgi reckord Feliks Zemdegs'ga tegishli 5,66 soniya.
  • Norasmiy rekord ham Feliks Zemdegs tomonidan o'rnatilgan bo'lib, u 4,21 soniya[5].

Bishkekdagi birinchi chempionat[tahrir]

2013-yili, 29-avgustda Bishkek shahrida kubni tez yig'ish bo'yicha birinchi marotaba chempionat Mandarino do'koni tomonidan Umumjahon Rubik Kubi assosatsiyasi yordamida tashkillashtirildi. 40qa yaqin iste'dodli ichtirokchilar o'z kuchlarini 3x3x3, 4x4x4, 5x5x5 kublarida sinab ko'rishdi. Va 3x3x3 kubini yig'ish bo'yicha eng namunali natijani Rafis Sayfulin ko'rsatdi 11,89 soniya.

Manbalar[tahrir]