Konstantin Siolkovskiy

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Siolkovskiy Konstantin Eduardovich [1857.5(17).9, Ryazan viloyati — 1935.19.9, Kaluga] — aviatsiya, aerodinamika va raketalar dinamikasi sohasidagi rus olimi va ixtirochisi; bolaligida ogʻir kasallikdan keyin kar boʻlib qolib, oʻqishni davom ettirolmagan. 1879 yilda oʻqituvchilik unvoniga imtihon topshirgan. Borovsk (Kaluga gubernyasi) dagi uyezd bilim yurtida mat. va geometriyadan dars bergan (1880— 98). 1880-81 yillarda bu sohadagi mavjud ixtirolardan bexabar "Gazlar nazariyasi" ilmiy ishini yozib, unda gazlar kinetik nazariyasi asoslarini tavsifladi. 1897 yilda Rossiyada birinchi aerodinamik truba qurgan. Keyinroq dunyoda birinchi boʻlib raketa nazariyasiga va suyuq yonilgʻili raketa dvigateli nazariyasiga asos solgan. Ilmiy ishlari 3 muammoga: metall aerostat (dirijabl)ni ilmiy asoslash (1885— 92), aeroplanning suyriligi (1894 yilda eʼlon qilingan), sayyoralararo raketalar (1896 yildan) ga bagʻishlangan. Uchishda reaktiv harakatdan foydalanish gʻoyasi birinchi marta S. tomonidan 1883 yilda bayon etilgan. S. 1903 yilda "Reaktiv asboblar bilan fazoni tadqiq etish" asarida birinchi boʻlib raketa harakati fazoda va tortishish maydonida oʻzgaruvchan massali jism harakatiga oʻxshashligini, sayyoralararo aloqada raketalardan foydalanish mumkinligini asoslab berdi. 1929 yilda "Kosmik raketa poyezdlari" asarida bosqichli raketa harakati nazariyasini yaratdi. Yerga sunʼiy yoʻddosh boʻladigan raketa masalasi bilan birinchi boʻlib shugʻullandi, Yerdan tashqarida st-yalar qurish fikrini ilgari surdi. Oydagi kraterga S. nomi berilgan.