Kokain

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Cocaine-from-xtal-1983-3D-balls.png

Kokain (lotincha: Cocainum) — koka butasi bargidan olinadigan alkaloid. Rangsiz, taʼmi achchiq, suvda yaxshi eriydigan kristall. Ogriqsizlantiruvchi moddalar guruhiga kiradi. Kuchli zaharlovchi taʼsiri borligidan faqat konʼyunktiva, mugoʻz parda, ogʻiz, burun, tomoq shilliq pardalari, siydik chiqarish nayi va boshqalarni mahalliy ogʻriqsizlantirishda ishlatiladi. Kokainga ruju qilinganda unga oʻrganib qolinadi (kokainizm). Hadeb isteʼmol qilinaversa, narkomaniyaga olib kelishi mumkin. KOKAINIZM,kokainomaniya — giyohvandlik (narkomaniya, bangilik) ning bir turi; ogriqsizlantiruvchi alkaloidlar guruhiga mansub kokainga oʻrganib qolish, uni isteʼmol qilmasdan turolmasliKokain Kokainni giyohvandlar teri ostiga, venaga yuborib, koʻp hollarda hidlab kayf (eyforiya) qiladilar. Birinchi marta isteʼmol qilgan kishi xushchaqchaq, sergap, serharakat boʻlib qoladi, fikrlashi tiniqlashgandek tuyuladi va har xil ishlarni bajarishga ishtiyoqi kuchayadi; 2—3 soat oʻtgach, bu holat kayfiyatning aynishi, umumiy holsizlanish, taʼsirchanlikning kuchayishi va loqaydlik bilan almashinadi.[1]

Rag'batlantiruvchi vosita sifatida, kokain qon bosimi va yurak urish tezligi kabi tana funktsiyalarini oshiradi va bu kuchli eyforiya yoki yuqori tezlikni keltirib chiqarishi mumkin. Kokain neyrotransmitter dopaminning miyaga qayta singib ketishiga to'sqinlik qiladi, bu tabiiy kimyoviy xabarchining zaxirasini keltirib, zavqni bildiradi va haddan tashqari eyforiyaga olib keladi. Kokaindan har qanday uzoq vaqt suiiste'mol qilish, tolerantlik darajasini yaratishi mumkin, bu esa odamlardan bir xil ta'sirni olish uchun ko'proq dori ichishini talab qiladi. Bu kokainga kimyoviy qaramlikka olib kelishi mumkin. Giyohvand moddalarni iste'mol qilishda giyohvand moddalarga nisbatan bag'rikenglik va qaramlik paydo bo'lishi mumkin. Miyada kokain borligi sababli dopamin darajasi sun'iy ravishda o'zgarganligi sababli, miya bu tabiiy kimyoviy moddadan kamroq ishlab chiqarishni boshlashi mumkin va preparatning aralashuvisiz dopamin darajasi pasayishi mumkin.

Tabiiy zavqni kuchaytiruvchi vazifasini bajaruvchi dopamin bo'lmasa, odamlar tushkunlikka tushishadi, bezovtalanishadi, asabiylashadi, bezovtalanishadi va asabiylashadi. Bundan tashqari, ular uxlashda qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin va ular umuman zavq olishda qiynalishi mumkin. Bu kokain qon oqimidan chiqib ketganda paydo bo'lishi mumkin bo'lgan tez -tez uchraydigan alomatlar. Bu alomatlar kokainga qaram bo'lgan odamda oxirgi dozadan bir necha soat o'tgach boshlanishi mumkin. Giyohvandlikka bo'lgan ishtiyoq ham keng tarqalgan.[2]

Kokainda oʻtkir va surunkali zaharlanish kuzatiladi. Oʻtkir zaharlanishda yuz oqaradi, koʻz qorachiqlari kengayadi, yurak urishi tezlashadi. Bosh aylanadi, holsizlik, nafas markazining falajlanishi roʻy beradi, oqibatda nafas toʻxtab qolishi mumkin. Surunkali zaharlanishda kokainga juda tez oʻrganib qolinadi va giyohvandlarning shaxsi tezda tubanlashib (degradatsiya) ketadi. Kokainga mubtalo boʻlganlar tez orada qoʻpol, ezma, xudbin, shubhalanuvchan, taʼsirchan, isqirt, qarimsiq boʻlib qoladi. Mehnat qilmay tekinxoʻrlarcha hayot kechiradi va butunlay odamgarchilikdan chiqib ketadi. Kokainni surunkali va uzoq vaqt isteʼmol qilgan giyohvandlarda kokain psihozi (illyuziyalar, qoʻrqinchli koʻruv gallyusinatsiyalari, taktil gallyusinoz, rashk va boshqalar), vasvasalar koʻzatilishi mumkin. Keyingi yillarda ogʻriqsizlantiruvchi preparatlarning koʻpgina boshqa turlari paydo boʻlishi tufayli davolash amaliyotida kokainni qoʻllash taqiqlangan, shu bois uni isteʼmol qilish kamaydi.[3]

Manbalar[tahrir]