Indoneziya rupiyasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
rupiya (rupiy)
Indoneziya rupiyasi
Indonesian Rupiah (IDR) banknotes.png
ISO 4217: IDR
Davlat nomi: Indoneziya
Simvol: Rp

Indoneziya rupiyasi (Indonezcha: rupiah) — Indoneziyaning rasmiy pul birligi. Barcha banknotlar va tangalarda ishlatiladigan belgi Rp.

Oʻzgarish birligi — sen (Indonezcha: sen), rupiyning yuzdan bir qismi. Sen 1960-yillardan beri chiqarilmagan va amalda naqd pul muomalasidan chiqib ketgan, ammo naqd pulsiz moliyaviy operatsiyalarda qolmoqda[1].

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Birinchi rupiya 1945-yilda joriy qilingan, lekinIndoneziyaning Mustaqillik urushi (1945-1949) davrida rupiya 1944-1945-yillarda Yaponiya ishgʻol hukumati tomonidan chiqarilgan Gollandiya gulderi va rupiya bilan parallel ravishda muomalada boʻlgan. 1949-yil oxiriga kelib rupiya bu valyutalarni siqib chiqardi.

Riau orollari va Gʻarbiy Yangi Gvineyada rupiyaning oʻziga xos versiyalari bor edi, ammo ular 1964- va 1971-yillarda milliy rupiyaga kiritilgan.

Yuqori inflyatsiya Indoneziyani milliy valyutani denominatsiya qilishga majbur qildi. 1965-yil 13-dekabrda yangi rupiya muomalaga chiqarildi, u 1000 eski rupiy kursida bir yangi rupiyaga almashtirildi.

1997-1998-yillardagi Osiyo moliyaviy inqirozi rupiy kursini 35 foizga pasaytirdi va prezident Suxarto hukumatini agʻdarishda asosiy omil boʻldi. Rupiya kursi 1 AQSh dollari uchun 2000-3000 oraligʻida edi, ammo 1998-yil iyuniga kelib bir dollar uchun 16 800 rupiygacha pasaydi[2].

Tangalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

1961-yilda tangalarni chiqarish toʻxtatildi. 2003-yildan beri 100 rupiydan kam qiymatdagi tangalar zarb qilinmagan.

Ayni paytda 1991-2016-yillarda chiqarilgan, 50 dan 1000 rupiygacha boʻlgan, asosan alyuminiy yoki alyuminiy bronzadagi tangalarning uchta seriyasi muomalada. Rasmiy qonuniy toʻlov vositasi 1970-yildagi 1 rupiy va 1999-yildagi 50 rupiy tangalardir. 1000 rupiylik tangalar uchta versiyada taqdim etilgan: 1993-2000-yillardagi bimetalik tanga (kupro-nikel qotishmasi) va nikel bilan qoplangan poʻlat tangalarning ikkita varianti (2010 va 2016).

Banknotalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Indoneziya banknotlari odatiy qogʻoz banknotlardir. Polimer banknotlar faqat ikkita holatda chiqarilgan. 1993-yilda „Iqtisodiy taraqqiyotning 25 yilligi“ ni nishonlash uchun besh million rupiya 50 000 polimer banknotlar muomalaga chiqarildi. Ularning old tomonida Suxarto, orqa tomonida esa Jakartaning Soekarno-Xatta aeroporti tasvirlangan bo‘lib, Indoneziya taraqqiyotining ramzi bo‘lgan samolyot havoga ko‘tarilgan. 1999-yilda 100 000 polimer kupyura chiqarildi, chunki Indoneziya banki ularni qalbakilashtirish qiyinroq va eskirish ehtimoli kamroq boʻladi, deb hisobladi. Biroq, banknotalar banklar bilan mashhur emas edi[3]. 2004-yilda ular qogʻoz banknotlarni chiqarishga qaytishdi.

2004—2005-yillardagi banknotalar muomalaga chiqarishda asta-sekin 1998—2001-yillardagi nashr almashadi. 1997-yilgacha chiqarilgan banknotalar haqiqiy emas, lekin Indoneziya Bankida almashtirilishi mumkin.

Muomalada 1000, 2000, 5000, 10 000, 20 000, 50 000 va 100 000 soʻmlik banknotalar mavjud. Bundan tashqari, toʻlov vositasi boʻlgan, ammo juda kam uchraydigan oʻtgan yillardagi oʻxshash va kichikroq nominaldagi banknotalar mavjud.

2000-yilgi toʻplam[tahrir | manbasini tahrirlash]

2000-yilgi toʻplam
Rasm Denominatsiya
(rupiy)
Oʻlchamlari
(mm)
Asosiy
ranglar
Tavsif yillar
ozod qilish
Old tomoni Orqa tomon Old tomoni Orqa tomon
1000 rupiah bill 2009.jpg Indonesia 2000 1000r r.jpg 1000 141×65 feruza kapitan Pattimura portreti Tidor orolidagi vulqon, baliqchi bilan qayiq 2000—2009
2011—2013-yillar
Indonesia 2009 2000r o.jpg 2000 rupiah bill, 2014 series, processed, reverse.jpg 2000 141×65 jigarrang
kulrang
shahzoda Antasarining portreti Raqsli Dayaklar 2009-yildan beri
Indonesia 2001 5000r o.jpg Indonesia 2001 5000r r.jpg 5000 143×65 jigarrang
yashil
Tuanku Imom Banjol portreti Milliy libosdagi to‘quvchi 2000-yildan beri
10000 rupiah bill, 2005 series, processed, obverse.jpg 10000 rupiah bill, 2005 series, processed, reverse.jpg 10 000 145×65 binafsha
pushti
Sulton Badoruddin II portreti Palembangdagi anʼanaviy uy 2000—2009
2010—2015-yillar
Indonesia 2004 20000r o.jpg Indonesia 2004 20000r r.jpg 20 000 147×65 yashil Oto Iskandar di Nata portreti plantatsiyadan choy terish 2004-yildan beri
Indonesia 2005 50000r o.jpg Indonesia 2005 50000r r.jpg 50 000 149×65 koʻk Gusti I Ngurah Rayaning portreti Beratan koʻli atrofida. Bali 2005-yildan beri
100000 rupiah bill, 2004 issue, processed, obverse.jpg 100000 rupiah bill, 2004 issue, processed, reverse.jpg 100 000 151×65 qizil Sukarno va Muhammad Xatta portreti Xalq vakillari kengashi (parlament) binosi 2004-yildan beri
Rasm shkalasi millimetr uchun 1,0 piksel.

2016-yilgi toʻplam[tahrir | manbasini tahrirlash]

2016-yilgi toʻplam
Rasm Denominatsiya
(rupiy)
Oʻlchamlari
(mm)
Asosiy
ranglar
Tavsif yillar
ozod qilish
Old tomoni Orqa tomon Old tomoni Orqa tomon
Indonesia 2016 1000r o.jpg</img> Indonesia 2016 1000r r.jpg</img> 1000 141×65 sariq
kulrang
Kut Nyak Meutia Tifa raqqosi va Bandaneyra qal’asi 2016-yildan beri
Indonesia 2016 2000r o.jpg</img> Indonesia 2016 2000r r.jpg</img> 2000 141×65 kulrang Muhammad Husni Tamrin Tari Piring raqqosi va Sihanok kanyoni 2016-yildan beri
Indonesia 2016 5000r o.jpg</img> Indonesia 2016 5000r r.jpg</img> 5000 143×65 sariq
jigarrang
Idhom Xolid portreti Gambyong raqqosi va Bromo vulqonining tasviri 2016-yildan beri
Indonesia 2016 10000r o.jpg</img> Indonesia 2016 10000r r.jpg</img> 10 000 145×65 binafsha
kulrang
Frans Kaysiepo portreti Pakarena raqqosi va Vakatobi milliy bogʻi tasviri 2016—2017-yil
Indonesia 2016 20000r o.jpg</img> Indonesia 2016 20000r r.jpg</img> 20 000 147×65 yashil
kulrang
Sem Ratulanga portreti Gong raqqosi va Deravan orolining tasviri 2016—2017-yil
Indonesia 2016 50000r o.jpg</img> Indonesia 2016 50000r r.jpg</img> 50 000 149×65 koʻk
koʻk
Xuanda Kartavijaya portreti Legong raqqosi va Komodo milliy bogʻining tasviri 2016—2017—2020-yillar
Indonesia 2016 100000r o.jpg</img> Indonesia 2016 100000r r.jpg</img> 100 000 151×65 pushti
qizil
Sukarno va Muhammad Xatta portreti Tari Piring raqqosi va Raja Ampat orollari 2016-yildan beri
Rasm shkalasi millimetr uchun 1,0 piksel.

Esdalik banknotalari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Indoneziyaning esdalik banknotalari
Rasm Denominatsiya
(rupiy)
Oʻlchamlari
(mm)
Asosiy
ranglar
Tavsif yillar
ozod qilish
Old tomoni Orqa tomon Old tomoni Orqa tomon
Indonesian 75000 Rupiah 2020, Obverse.jpg</img> Indonesian 75000 Rupiah 2020, Reverse.jpg</img> 75 000 150×65 qaymoqrang
qizil
Sukarno va Muhammad Xatta Mustaqillik deklaratsiyasi paytida bayroq koʻtarish marosimi , Jakarta metrosi va ark koʻprigi oldida Milliy libosdagi bolalar
Indoneziya xaritasi
2020-yil

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Lockie, Alex „How the world's currencies got their names“. Independent.co.uk (18-mart 2016-yil). Qaraldi: 27-aprel 2022-yil.
  2. Bank to redenominate rupiah Arxivlandi 7 August 2010 Wayback Machine saytida.
  3. developer, medcom id „BI Tarik 4 Uang Kertas Emisi 1998 dan 1999 dari Peredaran“ (id). medcom.id (25-iyun 2018-yil). Qaraldi: 21-oktabr 2020-yil.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]