Goʻng

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Goʻng — mahalliy organik oʻgʻit; otxona, molxona va qoʻy qoʻralaridan chiqadi. Tarkibida oʻsimliklar uchun zarur boʻlgan azot va kul elementlari bor. Organik modda (G. quruq moddasining asosiy qismi) tuproq tarkibini, uning suv va havo rejimini, fizik, kimyoviy xususiyatlarini yaxshilaydi. G.dagi Sa va Mg tuproq kislotaliligini kamaytiradi. Foydali mikroorganizmlar uning biologik faoliyatini oshiradi. G. oʻsimliklarda organik modda sintezini kuchaytiradigan SO2 manbalaridan biri. G. tuprok, unumdorligiga bir necha yil ijobiy taʼsir koʻrsatadi (q. Mahalliy oʻgʻshplar). G.ni gektariga 30 t hisobida mineral oʻgʻitsiz har yili solinganda tuproqdagi organik modda balansini taʼminlaydi. G.ning tarkibi va oʻgʻitlik xususiyatlari hayvon turiga va yem-xashak sifatiga, ayniqsa G.ni yigʻish usullari va saqlashga bogʻliq. Hayvon isteʼmol qilgan yem-xashakdan 40% ga yaqin organik modda, 50—70% azot, 80% fosfor va 9,5% kaliy G.ga oʻtadi. Toʻshamasiz G. quruq, yarimsuyuq va suyuq holda boʻladi. Quruq G. hayvonlar atrofi oʻralgan maydonlarda boqilganda yigʻiladi, uning namligi 10— 12%ni tashkil etadi, yarim suyuq G. sut-tovar fermalarida mollar ogʻilxonalarda boqilganda yigʻiladi, namligi 80—90%; suyuq G. goʻngni tozalash uchun gidroyuvgich qoʻllaniladigan goʻsht yetishtiruvchi sanoat majmualarida yigʻiladi. Suyuq G.ning namligi 95—98%. Quruq G. yangi, chala chirigan, chirigan boʻlishi mumkin. Chirigan G. bir xil qoramtir tusda, xaschoʻplari 50% chirigan boʻladi. Uni kuzda yoki vegetatsiya davrida ham ishlatish mumkin.

G.ni yerga goʻng soluvchi mashinalar yordamida shudgorlash oldidan solish asosiy usul qisoblanadi. G. oʻsimliklarning rivojlanishi hamda hosildorligiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi (mas, 1 t goʻng gektaridan 61 kg qoʻshimcha paxta hosili olish imkonini beradi). Shuningdek, goʻngdan sizib chiqadigan goʻng shaltogʻi tez taʼsir koʻrsatuvchi mahalliy oʻgʻit hisoblanadi. Uning tarkibida oʻrtacha 0,3—0,5% azot, 0,3% fosfor va 0,4—0,6% kaliy bor. Kompost tayyorlashda va bevosita oʻgʻit sifatida ishlatiladi. Yerga solishdan bir hafta oldin 1 hissa shaltoqqa 3— 4 hissa suv qoʻshib qoʻyiladi, soʻngra suyuq oʻgʻitlagich mashinasida gʻoʻza yoki boshqa ekin qator oralariga, gektariga 8—10 t hisobidan 10—15 sm chuqurlikka solinadi, shuningdek, suvga qoʻshib egatlarga oqiziladi. G. shaltogʻini yigʻishda molxona va otxona yoʻlagining ikki chetiga ariqcha qilinib, ariqcha etagiga 2—3 m chuqurlikda oʻra qaziladi. Oʻra tubi, devorlari sementdan ishlanib, suyuqlik sizilmaydigan qilinadi. Goʻngxonalarda ham bunday oʻralar boʻladi, goʻngdan chiqadigan shaltoq shu oʻraga toʻplanadi. Bir yilda har bosh qoramoldan 1,5—2,2 m3 G. shaltogʻi yigʻiladi.

Xurshida Risqiyeva, Turop Hojiyev.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil