Ftiziatriya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Ftiziatriya (yun. phthisis — oriqlash, darmonsizlanish va iatreia — davolash) — tibbiyotning bir boʻlimi. Sishing kelib chiqish sabablari, rivojlanish mexanizmi, klinikmorfologik alomatlari, davolash, oldini olish choralarini oʻrganadi. "F." termini fanga Gippokrat tomonidan kiritilgan. F. mustaqil ilmiyamaliy fan sifatida terapiyatsap ajralib chiqqan. Davolashprofilaktika muassasalari va ilmiy tadqiqot intlari silga qarshi kurashni uyushtiruvchi tashkiliy metodik markazlar boʻlib, silga qarshi dispanserlar, sanatoriylar, kasalxonalar ishini boshqarib turadi, silning turli shakllarini davolash, oldini olish usullarini, shuningdek, F.ning nazariy asoslarini ishlab chiqish bilan shugʻullanadi. F.da klinik, rentgenradiologik, endoskopik, epidemiologik, funksional, ultratovush tekshiruvi, shuningdek, biokimyoviy, bakteriologik, immunologik usullar va h.k. qoʻllanadi. F.ning ftizioxirurgiya, ftiziopediatriya, ftiziourologiya, ftizioginekologiya singari sohalari bor. F.da gigiyena va sanitariya rejimi, sunʼiy pnevmotoraks, simptomatik va xirurgik davodan tashqari maxsus dori vositalaridan ham foydalaniladi.

1932 yil Samarqandda Sil kasalliklari i.t. instituta tashkil etilib, 1935 yil mazkur int Toshkentga koʻchirilgan. Shundan boshlab Oʻzbekistonda silga qarshi kurash ishlari ancha kuchaytirildi va F. faniga asos solindi.

F. fani Oʻzbekistonda asosan 40-yillardan tez rivojlandi. Bunda, asosan, Oʻzbekiston Sil instituti xodimlari: akad. Sh.A. Alimov (ilk bor sil kasalligi reabilitatsiyasini ishlab chiqqan), prof. R.A. Aʼzamov, A.A. Saidahmedov, A.A. Kalonxoʻjayev va boshqa olib borgan ilmiy izlanishlar va kuzatishlar muxim ahamiyat kasb etdi. Shu int xodimlari tomonidan Oʻzbekistonda silning tarqalish darajasi, uning sabablari oʻlka sharoitlarini hisobga olgan holda atroflicha oʻrganildi. Silni aniqlash va davolashning yangi usullari, chunonchi dorilarni nafas yoʻllari orqali kiritish (ingalyatsiya usuli), kimyoviy preparatlarni organizm immunitetini oshiruvchi moddalar bilan birga qoʻllash (immunokimyoterapiya), mikroelementlar va vitaminlar, shuningdek, mehnat bilan davolash usullari ishlab chikildi va keng tatbiq etildi.

Keyingi yillarda respublikada yuzaga kelgan ekologik oʻzgarishlarni silning kelib chiqishi va kechishiga taʼsiri hamda bemorlarni davolash usullari ustida ilmiy ishlar olib borildi.

Hozirgi kunda F.ga oid i.t.lar pulmonologiya sohasi bilan birga olib borilmoqda. Bu ilmiy ishlar va tadqiqotlarga akad. A.M. Ubaydullayev, prof. T.M. Qoriyev, SI. Orifxonova, M.E. Eshonxonov, Q.M. Maxamatov, R.Sh. Hamroqulov, P.X. Nazirov, G.A. Vohidova, A.B. Boltaboyev, M.A. Ibrohimov, D.Z. Muxtorov, K. Gʻofurov va boshqa katta xissa qoʻshmoqdalar. ToshTI, SamTI, Andijon tibbiyot instituti, Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti va boshqalarda F. kafedralari bor, ular sil kasalligining oldini olish, uni oʻz vaqtida aniklash va davolashning yangi usullari ustida ilmiy izlanishlar olib bormoqdalar.

Abdulla Ubaydullayev.