Fotogrammetriya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Fotogrammetriya (foto... gramma va metriya) — obʼyektlarning shakli, oʻlchami va oʻrnini ularning fotosuratlardagi tasviridan aniklash bilan shugʻullanuvchi ilmiy-texnikaviy fan. Obʼyektlarning fotosuratlari bevosita maxsus fotoapparatlarda, radiolokatsion, televizion, infraqizilissiqlik, lazer, elektron va boshqa optik tizimlar yordamida olinadi. F.da obʼyektning yakka yoki bir-birini maʼlum darajada qoplab turadigan qoʻsh suratlar (stereojuftlar)dan foydalaniladi. F.ning obʼyektlarni qoʻsh suratlar boʻyicha oʻrganadigan boʻlimi stereofotogrammetriya deb ataladi.

Olingan fotosuratlar analitik usulda oʻrganiladi (taxlil qilinadi). Bu usuldan tashqari, fotogrammetrik asboblar (fototransformatorlar, stereograf, stereoproyektor va boshqalar)dan foydalanishga asoslangan analogiya usullari ham qoʻllanadi. F. usullarida tinch turgan va harakatdagi obʼyektlarni oʻrganish mumkin. Obʼyektni bevosita oʻrganishning imkoni boʻlmagan (mas, uchib ketayotgan samolyot yoki otilgan snaryadni oʻrganish), yo boʻlmasa, obʼyekt joylashgan zonada insonning bevosita boʻlishi xavfli boʻlgan hollarda (mas, otilayotgan vulkan, yadro portlashi va boshqalar)da F. usullari qoʻl keladi. F. Yer, sayyoralar, Oy xaritalarini tuzishda, muhandislik inshootlarini loyihalashda, geodeziya, harbiy ish, kosmik tadqiqotlar va boshqalarda keng qoʻllanadi.