Ekssentrik

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Ekssentrik (lot. — "ajratish" maʼnosini biddiradigan old qoʻshimcha va — markaz) — 1) texnikada — aylanish oʻqi geom. oʻqi bilan mos tushmaydigan dumaloq disk. Kulachokli mexanizmlart toʻgʻri chiziq boʻyicha harakatlanayotgan shtangaga taʼsir qilib, uni zarur trayektoriya boʻyicha harakatlanishga majbur qiladi. Sharnirli mexanizmlarda aylanish oʻqi atrofida toʻliq aylanuvchi zveno — krivoship vazifasini oʻtaydi. E. tokarlik stanoklarida ishlov beriladigan buyumlarni qisib qoʻyish uchun ishlatiladi; 2) astronomiyada — olamning geotsentrik sistemasidagi qoʻshimcha aylana. Quyoshning doimiy burchak tezligi bilan Yer atrofidagi yillik harakatini tasavvur qilish uchun qadimiy yunon astronomi Gipparx kiritgan. Quyoshning ekliptika boʻyicha notekis harakatlanishiga sabab shuki, u markazi (S) Yer (T) bilan mos tushmaydigan E. aylanasi boʻyicha harakatlanadi.