Burgut

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Burgut
Biologik klassifikatsiya
Olam: Hayvonlar
Burgut
Aquila chrysaetos

Burgut — (lotincha nomi - Aquila chrysaetos) — yirtqichlar turkumining qirgʻiylar oilasiga mansub qush. Burgut yirik, chaqqon va kuchli. Tanasining uz. 95 sm gacha. Qanoti 62—72 sm, yoyganda 2 m ga yetadi. Orqa oyogʻi barmogʻidagi tirnogʻining 4,2 sm dan uzunroq boʻlishi oʻziga xos belgilaridandir.Burgutlarning ko'zlari juda kuchli. Ko'zlari inson ko'zidan ikki baravar kattaroq bo'lgan jangovar burgutning ko'rish keskinligi odamlarnikidan 8 baravar yuqori ekanligi taxmin qilinmoqda. Bu o'tkirlik burgutlarga potentsial o'ljani juda uzoq masofadan aniqlash imkonini beradi. Pat rangi toʻq qoʻngʻir, boshi malla. Burgut Yevropa, Osiyo va Shim. Amerikada keng tarqalgan. Oʻrta Osiyoda oʻtroq yashandi. Togʻ va choʻllarning odam yashamaydigan uzoq joylarida, qoyalar orasida, saksovulzorlarda uchraydi. Togʻ, choʻl va suv Burguti boʻladi. Burgut monogam qush. Nari bilan modasi doim birga boʻladi. Biri oʻlsagina ikkinchisi oʻziga boshqa sherik axtaradi. Uyasini odam chiqa olmaydigan yerlarga xaschoʻp va lattaputtalardan quradi. Odatda, bir-biriga yaqin 2—3 uyasi boʻlib, bittasidan foydalanadi. Xira oq va qoʻngʻir xollar bilan qoplangan 1—2 ta tuxum qoʻyadi. Joʻjasini boqishda nari ham ishtirok etadi. Burgut parrandalar (kaklik, dudoq), yumronqoziq, toshbaqa, quyon va boshqa hayvonlar bilan oziqlanadi. Burgut joʻjasini uyadayoq ovga oʻrgata boshlaydi. Oʻrta Osiyoda Burgutning yosh joʻjasini qoʻlga oʻrgatishadi. Voyaga yetganida uni quyon, tulki va hatto boʻri oviga olib chiqishadi. Burgut oʻljasini uzoqdan yaxshi koʻradi va tez uchib borib unga tashlanadi. Kemiruvchilarni qirib, qishloq xoʻjaligi ga foyda keltiradi. Burgut Oʻzbekiston va boshqa davlatlar Qizil kitobiga kiritilgan.

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil