Kontent qismiga oʻtish

Hashamdor avtomobil

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
(Boshqaruv mashinasidan yoʻnaltirildi)
LEXUS ES 250(ES 260) (XZ10) China (6)
Lexus ES 300h
Lexus ES 300h
LEXUS ES 240 (XV40) China (2)
00 Hyundai Aslan

Hashamdor avtomobil (inglizcha: Executive car) — Evropa E-segmenti va Amerikaning toʻliq oʻlchamli tasniflariga teng keladigan yirik avtomobil uchun ingliz atamasi hisoblanadi[1]. Boshqaruv avtomobillari ixcham boshqaruv avtomobillaridan (va hashamatli boʻlmagan ekvivalent oʻrta oʻlchamli avtomobillardan) kattaroq va hashamatli salonlardan / toʻliq oʻlchamli hashamatli sedanlardan kichikroqdir.

Bu atama, shuningdek, avtomobil xavfsizligini tekshirish uchun tashkil etilgan Yevropa tashkiloti Euro NCAP tomonidan ham qabul qilingan edi[2].

Fon[tahrir | manbasini tahrirlash]

Ushbu atama 1960-yillarda muvaffaqiyatli mutaxassislar va oʻrta va yuqori darajali menejerlarga moʻljallangan avtomobillarni tasvirlash uchun yaratilgan[3]. U korxonalar tomonidan yuqori lavozimdagi xodimlarni ragʻbatlantirish va Britaniya va Evropaning soliq sxemalaridan kompaniyaga tegishli avtomobil sifatida foydalanish uchun ishlatilgan. Ilk boshqaruvchi avtomobillar odatda 2.0–3.5 L (122–214 cu in) dvigatellarni taklif qilar edi, 1.6–2.4 L (98–146 cu in) bilan solishtirganda ekvivalent oʻlchamdagi, lekin kamroq hashamatli — „katta oilaviy avtomobil“ uchun taklif etgan.

1990-yillarga qadar boshqaruvchi avtomobillar odatda sedanlar edi, biroq soʻnggi yillarda ular boshqa kuzov uslublarida ham ishlab chiqarildi, masalan, koʻchmas mulk (stansiya vagonlari), kabrioletlar, kupelar va besh eshikli lyuk versiyalari chiqarildi[4]. Ular, odatda, baʼzida „qulay, nozik va haydash zavqini koʻrsatishi“ kerak[5].

Tana uslublari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Umuman olganda, boshqaruv avtomobillari 4 eshikli salonlardan iborat. Baʼzi ishlab chiqaruvchilar oʻz takliflarini koʻchmas mulk varianti sifatida yoki 5 eshikli xetchbek kuzovlari bilan, xususan, Rover, Saab, Renault va Citroën kabi korpuslar bilan ishlab chiqarish orqali farqlashga intilishadi, avvallari maʼlumki, Ford ham bunday modellarni 1990-yillarda taklif qilgan va Audi va BMW yaqinda oʻzlarining boshqaruvchi avtomobillari uchun shunday kuzov uslublarini taklif qilishdi. 1990-yillarga qadar baʼzi modellar  2 eshikli kupe sifatida ham mavjud edi.

Mamlakat boʻyicha ishlab chiqarish[tahrir | manbasini tahrirlash]

Xitoy[tahrir | manbasini tahrirlash]

Xitoyda ishlab chiqarilgan birinchi boshqaruv avtomobillaridan biri Rover 75 ga asoslangan 2006 Roewe 750 edi[6]. 2012-yilda Roewe 950 taqdim etildi, bu 2010-yilgi Buick LaCrosse -ning qayta ishlangan versiyasidir[7]. 2020-yilda BYD Han rasman Xitoyda sotuvga chiqariladi[8].

Bir qancha xorij brendlari Xitoy bozori uchun avtomobillarning uzun gʻildirak bazasi versiyalarini ishlab chiqargan, chunki xitoylik egalari haydovchi tomonidan boshqarilishini afzal koʻrgan[9]. Masalan, 2016-yilgi Jaguar XF (X260) ning „XF L“ versiyasi[10], 2017 yilgi BMW 5 seriyasining (G30) „Li“ versiyasi[11] va Audi, Mercedes-Benz va Volvoning boshqa modellari boshwarishni afzal koʻrishgan.

Fransiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

  Fransiyada boshqaruv avtomobillari „Grande Routière“ nomi bilan tanilgan, 1930-yillarda Fransiya bozorida birinchi marta paydo boʻlgan qulay uzoq masofali avtomobillar sinfi.

Peugeot 1900-yillarning boshlarida yirik avtomobillar ishlab chiqarishni boshladi. 1935-yilda Peugeot 601 ishlab chiqarish toʻxtatilgandan soʻng, Peugeot 1975-yilda Peugeot 604 taqdim etilgunga qadar yirik avtomobillarni ishlab chiqarishni toʻxtatdi[12][13]. 604 modeli 1989-yilda Peugeot 605 bilan almashtirildi, u oʻz navbatida 1999-yilda Peugeot 607 bilan almashtirildi. 2010-yilda 607-ning ishlab chiqarilishi tugagach, Peugeot endi boshqariladigan avtomobillarni ishlab chiqarmaydi.

Citroenning birinchi yirik avtomobili 1934-yilda chiqarilgan Citroen Traction Avant edi. 1955-yilda Traction Avant oʻrniga 1974-yilda Citroën CX, keyin esa 1989-yilda Citroën XM almashtirildi. XM 2000-yilda toʻxtatilgan va besh yil davomida Citroën boshqaruvchi avtomobil ishlab chiqarmagan. 2005-yildagi Citroën C6 2012-yilgacha ishlab chiqarilgan va Citroen oʻshandan buyon hech qanday boshqaruvchi avtomobillarni ishlab chiqarmagan.

Saab kompaniyasining birinchi boshqaruv avtomobili 1984-yildagi Saab 9000 boʻlib, u sedan va liftbek kuzov uslublarida ishlab chiqarilgan. 9000 Saab 9-5 bilan almashtiriladi. 2010-yilda 9-5 ning ikkinchi avlodi 2012-yilda Saab bankrot boʻlgunga qadar General Motorsning turli modellari bilan umumiy platformaga oʻtadi.

Germaniya[tahrir | manbasini tahrirlash]

  Germaniyadagi avtomobillar uchun ekvivalent sinf „Obere Mittelklasse“ (lit. yuqori oʻrta sinf) Germaniya federal organlari tomonidan belgilangan. Bundan kattaroq hashamatli avtomobillar Oberklasse („yuqori sinf“) deb ataladi.

Italiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

2013-hozirgi Maserati Ghibli

Fiatning birinchi yirik hashamatli avtomobili Fiat 24-32 HP boʻlib, u 1903-yilda taqdim etilgan. Ikkinchi jahon urushidan oldin ishlab chiqarilgan boshqa yirik hashamatli Fiats orasida Fiat 510, Fiat 520, Fiat 527 va Fiat 2800 kiradi. 1959-yilda Fiat 1800 va 2100 boshqaruvchi sedanlar va stansiya vagonlari taqdim etilgan edi. Ushbu modellar 1961-yilda Fiat 2300 bilan almashtirildi. FIATning soʻnggi boshqaruv avtomobili 1969-1977-yillarda ishlab chiqarilgan Fiat 130 boʻldi.

Lancia Ikkinchi jahon urushidan oldin bir nechta yirik hashamatli avtomobillarni ishlab chiqargan, jumladan Lancia Lambda, Lancia Artena va Lancia Aprilia. Lancia Flavia 1961-yilda ishlab chiqarila boshlangan boshqaruvchi avtomobil edi va 1971-yilda Lancia 2000 bilan almashtirildi. 2000-yil oʻrniga 1976-yilda chiqarilgan Lancia Gamma keldi. 1984-yilda Gamma Lancia Thema bilan almashtirildi, keyin 1994-yilda Lancia Kappa chiqarilgan. 2001-2009-yillarda ishlab chiqarilgan Lancia Tezi Lancia tomonidan ishlab chiqarilgan oxirgi boshqaruvchi avtomobildir. 2011-2015-yillarda Chrysler 300 Yevropada Lancia Thema nomi bilan sotilgan[14].

Maserati kompaniyasining birinchi boshqaruvchisi Maserati Ghibli boʻlib, u 2013-yildan beri ishlab chiqarilmoqda.

Yaponiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

2010-2012-yillarda Toyota Crown sportchisi

Toyota 1955-yilda Crown chiqarilgandan beri yirik hashamatli avtomobillarni ishlab chiqarmoqda. Crown bugungi kunda ishlab chiqarishda qolmoqda va hozirda oʻn beshinchi avlod sanaladi. 1991-yilda Crown-dan olingan Aristo ishlab chiqarila boshlandi va 1993-yildan 2020-yilgacha Toyotaning hashamatli sub-brendida Lexus GS sifatida sotila boshlandi[15].

Janubiy Koreya[tahrir | manbasini tahrirlash]

Koʻplab Osiyo ishlab chiqaruvchilari Kia K8, Hyundai Azera va Genesis G80 kabi boshqaruvchi avtomobillarni taklif qila boshladilar.

Ispaniya[tahrir | manbasini tahrirlash]

SEAT kompaniyasining birinchi boshqaruv avtomobili 1963-1973-yillardagi SEAT 1500 edi, keyin 1973-yilda u 132 ni chiqardi, bu oʻsha davrning FIAT 131 modeli edi, chunki brenddagi barcha avtomobillar FIAT litsenziyasi ostida ishlab chiqarilgan. U 1982-yilgacha ishlab chiqarilgan, 1984-yilda u oʻz oʻrnida birinchi boʻlib toʻliq ravishda ishlab chiqarilgan, keyin esa 1991-yilda Toledo „Malaga“ bilan almashtirilgan.

Shvetsiya[tahrir | manbasini tahrirlash]

1991-1994-yillar Saab 9000

Birlashgan Qirollik[tahrir | manbasini tahrirlash]

  Daimler kompaniyasi 1890-yillarning oxiridan boshlab har xil oʻlchamdagi hashamatli avtomobillarni ishlab chiqardi. Ularning boshqaruvchi avtomobillariga olib kelgan nasl 1923-1929-yillardagi Daimler 16 va Daimler 16/55 modellaridan boshlangan, 1932-yilda Daimler Fifteen tomonidan kuzatilgan. Oʻn besh oʻrniga 1937-yilda Daimler New Fifteen, keyin esa 1939-yilda Daimler Consort (dastlab „Daimler 2½ Litre“ deb nomlangan) ishlab chiqarilgan. Consort 1953-1958-yillardagi Daimler zabtiga almashtirildi. 1962-yilda Yaguar Mark 2 asosida Daimler 2.5 V8 (keyinchalik „Daimler V8-250“ deb oʻzgartirildi) chiqarildi. 1966-yilda Jaguar 420 asosidagi Daimler Suvereign taqdim etildi. Suveren va V8-250 1969-yilda ishlab chiqarishni tugatgunga qadar birga ishlab chiqarilgan.

Humberning birinchi boshqaruv mashinasi 1945-yilgi Humber Hawk edi[16]. Hawk ikki rangli va metall boʻyoqlar, charm qoplamalar, yogʻoch bezaklar va lyuk kabi xususiyatlarga ega edi. Hawk ishlab chiqarish, xuddi shunday oʻlchamdagi Humber Super Snipe va Imperial[17] bilan birga, brend 1967-yilda tarqatib yuborilgandan soʻng toʻxtatilgan edi.

Qoʻshma Shtatlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Qoʻshma Shtatlarda boshqaruvchi avtomobillar toʻliq oʻlchamli avtomobillar deb ataladi.

Vetnam[tahrir | manbasini tahrirlash]

Parij 2018-yil avtosalonida LUX A2.0 ning birinchi debyuti.

Vetnam kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan birinchi boshqaruv avtomobili 2018-yilgi Parij avtosalonida debyut qilingan VinFast LUX A2.0 hisoblanadi. Birinchi ishlab chiqarish 2019-yilda boshlangan va u Vetnam ichki avtomobil bozorida birinchi boʻlib muvaffaqiyatga erishgan[18].

Yana qarang[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Avtomobil tasnifi
  • Toʻliq oʻlchamli mashina
  • Hashamatli mashina
  • Sport sedani

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. „European vehicle categories - EAFO“. European Alternative Fuels Observatory - European Commission. 2018-yil 29-sentyabrda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 1-aprel.
  2. „List of Executive Cars“. www.euroncap.com.
  3. Katende. „The meaning of executive cars“. Daily Monitor (2013-yil 30-oktyabr). 2019-yil 21-avgustda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2019-yil 20-avgust.
  4. Gibson. „Best executive cars 2018“. Auto Express (2018-yil 8-yanvar). Qaraldi: 2018-yil 1-aprel.
  5. „Top 10 Best mid-size Executive Cars 2019 | Autocar“. www.autocar.co.uk (2019-yil 25-yanvar). Qaraldi: 2019-yil 21-avgust.
  6. Adams, Keith. „Roewe 750 development story - how the Rover 75 was shipped to China“. Aronline.co.uk (2018-yil 3-iyun). Qaraldi: 2018-yil 30-dekabr.
  7. Katakis. „New Roewe 950 Is Really Just A Buick LaCrosse“. GM Authority (2012-yil 25-aprel). Qaraldi: 2018-yil 30-dekabr.
  8. Kane. „BYD Han Officially Goes On Sale In China“. INSIDEEVs (2020-yil 19-iyul). Qaraldi: 2020-yil 19-iyul.
  9. „China is demanding odd long wheelbase cars“. Top Gear (2016-yil 25-aprel). Qaraldi: 2018-yil 30-dekabr.
  10. Jaguar XFL: long-wheelbase XF targets Chinese market Sam Sheehan 25 April 2016
  11. Adrian Padeanu. „BMW 5 Series Long Wheelbase Brings Extra Legroom In China“. Uk.motor1.com (2017-yil 20-aprel). Qaraldi: 2018-yil 30-dekabr.
  12. Autocar, November 1977, p. 17
  13. Motor, 6 December 1975, p. 2
  14. „Lancia & Chrysler European sales figures“. Carsalesbase.com (2017-yil 1-aprel). Qaraldi: 2018-yil 30-dekabr.
  15. „GS 300 (Aristo)“. 2011-yil 8-iyulda asl nusxadan arxivlangan. Qaraldi: 2018-yil 30-dekabr.
  16. „Detailed specs review of 1945 Humber Hawk offered since mid-year 1945 for Europe North America“. www.automobile-catalog.com. Qaraldi: 2019-yil 24-fevral.
  17. „The latest Humber Super Snipe“. Motorsportmagazine.com (1960-yil 30-mart). Qaraldi: 2018-yil 30-dekabr.
  18. „VinFast Lux A2.0 được Đại sứ quán Áo dùng làm xe ngoại giao“. www.thanhnien.vn (2020-yil 11-noyabr). Qaraldi: 2020-yil 11-noyabr.