Bogʻlovchi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Bogʻlovchi (grammatikada) — yordamchi soʻz. Gap va ran boʻlaklarini bir-biriga bogʻlaydi. B. ishlatilishiga koʻra, yakka B.lar ("va", "ammo", "lekin", "agar", "chunki", "uchun" va boshqalar), takrorlanuvchi B.lar ("baʼzi", "bir", "goh", "yo" va boshqalar) ga boʻlinadi. B. grammatik maʼno va vazifasiga koʻra, teng B. va ergashtiruvchi B.larga ajratiladi. Teng B.lar "va", "hamda" — biriktiruv B.larga ("bahor keldi va daraxtlar uygʻondi"); "ammo", "lekin", "birok", "balki" — zidlovchi B.larga ("u ishga bordi, biroq ishlamadi"); "yo", "yoki", "yoxud", "goh... goh", "dam... dam" — ayiruvchi B.larga ("dam havo ochiladi, dam yomgʻir yogʻadi"); "na ... na" — inkor B.larga ("na yomgʻir yogʻadi, na havo ochiladi") boʻlinadi. Biriktiruvchi B.ning vazifasini "bilan" koʻmakchisi, "ham", "da", "u" ("yu") yuklamalari ham bajarishi mumkin. "U" ("yu") yuklamasi zidlovchi B. vazifasida ham keladi. Ergashtiruvchi B. koʻpincha bosh gapga qoʻshilib, izohlash va aniqlash mazmunini beruvchi ergash gapni bogʻlab keladi. Ular — "ki(m)" — aniqlov B. ("deydilarkim, oyda ham dogʻ bor"); "chunki", "shuning uchun", "negaki", "toki" — sabab va maqsad B. ("keldi, shuning uchun quvondim"); "goʻyo", "goʻyoki" — chogʻishtiruv B. ("u tik agʻanadi, goʻyo ostidan kesilganday boʻldi"); "agar", "basharti", "garchi" — shart va toʻsiqsizlik B. ("agar kelsa, gaplashaman")larga farqlanadi.[1]

Manbalar[tahrir]

  1. "Bogʻlovchi" OʻzME. B-harfi Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil