Bogʻdorchilik (institut)

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

BOGʻDORCHILIK, UZUMCHILIK VA VINOCHILIK INSTITUTI, akad. R. R. Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti — Oʻrta Osiyoda mevachilik va uzumchilik sohasidagi eng yirik ilmiy markaz. Dastlab 1898 yilda Tur kiston qishloq xoʻjaligi tajriba dalasi sifatida R. R. Shreder tomonidan asos solingan. 1925 yildan Oʻzbekiston qishloq xoʻjaligi tajriba st-yasi (1928 yilda R. R. Shreder nomi berilgan), 1930 yildan bogʻdorchilik va sabzavotchilik tajriba st-yasi, 1937 yildan mevarezavor oʻsimliklar st-yasi, 1948 yildan mevarezavor oʻsimliklar ilmiy tadqiqot instituti, 1958 yildan bogdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti, 1977 yildan mevachilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy ishlab chiqarish birlashmasi, 1995 yildan "Mevasharbat" ilmiy ishlab chiqarish korporatsiyasining bosh korxonasi. Int tarkibida agrotexnika va bogʻdorchilikni jadallashtirish; seleksiya; iqtisodiyot; mexanizatsiya; subtropik va sitrus oʻsimliklari; mevani qayta ishlash va saqlash boʻlimlari, oʻsimliklarni himoya qilish; agrokimyo; fiziologiya va biokimyo; radioaktiv izotoplar lab. lari bor. Int qoshida aspirantura boʻlimi, mevasabzavotchilik kolleji, bogʻdorchilik maktabi mavjud. Intning bogʻdorchilik va uzumchilik muammolari bilan shugʻullanadigan Samarqand filiali, Fargʻona (Quva tumanida), Samarqand, Togʻli bogʻdorchilik va uzumchilik (Chorvoq, Toshkent viloyati), Vinochilik (Toshkent viloyati Qibray tumanida; vinochilik zavodi bilan birga), Jan. Oʻzbekiston tajriba st-yasi (Denov) bor (2000). Int Andijon, Fargʻona, Buxoro, Jizzax, Izboskan, Namangan, Qarshi, Samarqand, Toshkent, Xorazm (Urganch), Bandixon, Sirdaryo, Oyqor (Baxmal tumani), Charxin (Pastdargʻom tumani), Tavois (Qiziltepa tumani), Oqtosh (Payariq tumani) tajriba xoʻjaliklariga ilmiy rahbarlikni amalga oshiradi (bu xoʻjaliklarningumumiy ekin maydoni 17324 ga; 2000). Int faoliyati mobaynida meva, rezavor meva va tokning 200 yangi navi yetishtirildi va tavsiflandi. Shulardan 64 nav r-nlashtirildi, 139 nav davlat sinovidan oʻtkazilmoqsa. Int faoliyati M. M. Mirzayev,ʼ. V. Kuznesov, S. S. Kalmikov, A. G. Shreder, K. V. Smirnov, A. K. Pavlov, A. S. Cherevatenko, S. I. Yagudina, O. K. Afanasyev, S. Eshonxonov, M. K. Sobirov, X. F. Gʻulomov, Yu. M. Javakyans, M. J. Razzoqov va boshqa olimlarning nomlari bilan bogʻliq. Intda bogʻ va tokzorlardan moʻl hosil olish agrotexnikasi ishlab chiqilib, respublikaning hamma r-nlarida tatbiq etildi. Bogʻdorchilik va uzumchilikni ixtisoslashtirish masalasi hal qilindi. Intda meva, rezavor meva va tokning biologik xususiyatlarini oʻrganish, yangi oʻzlashtirilgan yerlarda, togʻ etagi va togʻ r-nlarida, shu jumladan Sirdaryo, Jizzax viloyatlarida, Fargʻona vodiysining toshloq hududlarida bogʻdorchilik va tokchilikni rivojlantirish, qoki va mayiz quritish hamda saklash texnologiyasini takomillashtirish, meva daraxtlari va toklarni zararkunanda va kasalliklardan himoya qilish usullarini yaratish, bog va tokzorlarda mexanizatsiyani keng joriy etish, koʻchat yetishtirishda zamonaviy usullarni qoʻllash ishlari olib boriladi. Intning 45 jild ilmiy asarlari toʻplami nashr etilgan. Intda 157 ilmiy xodim, jumladan 2 fan d-ri va 44 fan nomzodi ishlaydi (2000). Int Xalqaro koʻrgazmalarning oltin va kumush medallari bilan mukofotlangan.

Mirmaqsud Mirzayev.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil