Boeing 787 Dreamliner

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Boeing 787 Dreamliner
A4O-SE - Oman Air - Boeing 787-9 Dreamliner - MSN 39291 - VGHS.jpg
yo'lovchi samolyoti
Ishlab chiqaruvchi Boeing tijorat samolyotlari
Milliy kelib chiqishi  USA Amerika Qo'shma Shtatlari
Birinchi parvoz 2009-yil 15-dekabr
Foydalanuvchilar  Yaponiya All Nippon Airways
 USA United Airlines
 UK British Airways
 Isroil EI AI
 Polsha LOT
 Meksika Aeromexico
Ishlab chiqarish yillari 2007-yildan hozirga qadar
Versiyalar 787-8
787-9
787-10

Boeing 787 ("Dreamliner")- 2003-yil iyul oyida Boeing 787 uchun eng yaxshi nom uchun tanlov o'tkazdi. Natijaga koʻra 500 mingdan ziyod kishi "Dreamliner" nomini maʼqullab ovoz berdi. Shu tariqa Boeing 787 Dreamliner nomi bilan dunyoni zabt etishda davom etmoqda.

2004-yil 26-aprelda All Nippon Airways Dreamliner uchun xaridor bo'lib, 2008-yil oxirida etkazib berish uchun 50 ta samolyotga buyurtma berdi.

Boeing 787 innovatsion mahsulotdir, chunki tarixda birinchi marta samolyotning tuzilishi alyuminiydan emas, balki yengil kompozit materiallardan yasalgan. Ushbu yechim samolyotning og'irligini sezilarli darajada kamaytirishi va shuning uchun uni iqtisodiy jihatdan foydali qilishi mumkin. Kompaniya yangi avialayner ga qaraganda 20% kam yoqilg'i sarflaydi deb va'da berdi. Shuningdek, zamonaviy dvigatellar va zamonaviy aerodinamik echimlar tufayli zamonaviy samolyotlar bilan taqqoslaganda 787 samolyoti 40% ga samaraliroq bo'ladi.

Tarix[tahrir | manbasini tahrirlash]

Sonic Cruiser[tahrir | manbasini tahrirlash]

1990-yillarning oxiriga kelib, Boeing 767 eskirganligi va Airbus A330 kabi raqib bilan raqobatlasha olmasligi ma'lum bo'ldi. 2001-yilda Boeing yangi loyiha, Boeing Sonic Cruiser[1] ishlab chiqilishini e'lon qildi. Boeing ta'kidlashicha, yangi samolyot 767 yoki A330 dan kam yoqilg'i sarflab (parvoz vaqtining qisqarishi tufayli) yuqori tezlikda ucha oladi. Biroq, 11-sentabr teraktlari va neft narxining oshishi tufayliaviakompaniyalarni tezlikdan ko'ra iqtisod ko'proq qiziqtirayotgani ma'lum bo'ldi va qimmat va texnologik jihatdan ham murakkab bo'lgan Sonic Cruiser loyihasi to'xtatildi.

Boeing Sonic Cruiser
Boeing Sonic Cruiser

Boeing 787[tahrir | manbasini tahrirlash]

2004-yil 26-aprelda Boeing o'zining yangi loyihasini 7E7 kod nomi ostida dunyoga taqdim etdi. Ushbu yangi loyiha o'zidan oldingi ko'plab g'oyalar va texnologiyalarni meros qilib olgan Sonic Cruiser o'rniga xizmat qildi. 2005-yil 28-yanvarda Boeing 7E7 samolyoti Boeing 787 nomi ostida ishlab chiqarilishini e'lon qildi. 2005-yil 25-aprelda , ya'ni loyiha boshlanganidan bir yil o'tgach, 787-ning ko'rinishi tasdiqlandi.

Samolyotning birinchi sinov parvozi 2007-yilning yozida amalga oshirilishi rejalashtirilgan edi. Bir qator kechikishlardan so'ng, Boeing 787 birinchi marta 2009-yil 15-dekabrda parvoz qildi.

Dreamliner bir qator aviashoularda , xususan, 2010 -yil 19-iyulda ochilgan Buyuk Britaniyaning Farnboro shahridagi eng yirik aviasalonda namoyish etilgan[2]. Samolyot MAKS-2011 xalqaro Moskva aviasalonida ham ishtirok etgan.[3]

Tuzilishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Uchuvchi xonasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Samolyot simli simli tizim yordamida boshqariladi. Umuman olganda, boshqaruv bo'lmasi arxitekturasi Boeing 777 samolyotiga o'xshaydi.

Boeing 787 boshqaruv bo'lasi ko'p funksiyali displeylar o'rnatilgan. Boshqarish tizimiga "parvozlarning elektron rejasi" - ikkita ekran (har bir uchuvchi uchun bittadan) kiradi.Bundan tashqari, old oyna shaffof ko'rsatkichlar bilan jihozlangan bo'lib, ular bir vaqtning o'zida layner ma'lumotlarini va "derazadan tashqarida" nima bo'layotganini ko'rish imkonini beradi.

Haqiqiy vaqtda keng ko'lamli radioaloqa kanalidan foydalangan holda avtomatik diagnostika tizimi ma'lumotlarni yerga ta'mirlash xizmatiga yuboradi. Ushbu tizim samolyot mexanizmlarida muayyan muammolar paydo bo'lishini mustaqil ravishda taxmin qilishga qodir, bu esa kechikish ehtimolini kamaytirishga va diagnostika va ta'mirlashga sarflanadigan vaqtni qisqartirishga yordam beradi[4][5].

Boeing 787 Dreamliner Cockpit (flight deck).jpg

Yo'lovchilar xonasi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Boeing 787-8 yo'lovchi salonida 296 yo'lovchi (bitta sinf konfiguratsiyasida), 240 yo'lovchi (ikki sinf konfiguratsiyasida), 234 yo'lovchi (uch sinf konfiguratsiyasida) joylashishi mumkin.

salonning kengligi 5,5 metr va Airbus A330 va A340 dan 38 santimetr kengroq. Boeing 787 samolyotining oynalari boshqa tijorat samolyotlariga qaraganda kattaroq (27x 47 sm). Odatdagi plastik derazalar o'rniga, aqlli oynasi elektrokimyoviy xiralashish xususiyatiga ega derazadan foydalanilgan.Derazalarning balandligi 46 sm ni tashkil etadi - bu barcha tijorat laynerlari orasida rekorddir.

Boeing 787 samolyotining ajoyib xususiyatlaridan biri bu ichki yoritishdir. Dreamliner salonidagi svetodiodlar ekipajga parvozning turli bosqichlariga qarab yorug'lik nurlarini sozlash imkonini beradi.Hojatxonalar hajmi oshirildi va ustki javonlar sezilarli darajada kengaydi ularning har biriga g'ildirakli to'rtta chamadon joylashishi mumkin, bu Boeing 767 samolyotidan sezilarli darajada ko'pdir[6].

Bosimlarni saqlash tizim[tahrir | manbasini tahrirlash]

Dreamlinerning yanada mustahkam kompozit korpusi salondagi bosimni 1800 m balandlikda ushlab turishga imkon beradi, odatiy alyuminiy yo'lovchi samolyotining salonida bosim 2400 m balandlikda bo'ladi.

ANA Boeing 787-8 Dreamliner cabin LED show.jpg

Boeing 787 samolyotida turbulentlik paytida yo'lovchilarga qulaylik yaratadigan texnologiyasi o'rnatilgan. Boeing kompaniyasining ta'kidlashicha, ushbu silliq parvoz texnologiyasi harakatlanuvchi yo'lovchilar sonini sakkiz baravarga kamaytiradi. Havo bosimining o'zgarishini aniqlash uchun samolyot hududida maxsus sensorlar joylashgan bo'lib, bu turbulentlik belgilaridan biridir. Sensorlarning ko'rsatkichlari asosida kompyuter tizimi samolyotning vertikal tebranishini bostirish uchun fapelonlarning holatini moslashtiradi.

Yo'lovchi salonining bosim tizimi yangi usulda tashkil etilgan. Salonga yetkazib berish uchun havo harorati 600 darajadan yuqori bo'lgan dvigatellardan olinib, sovutgichlardan o'tadi va Dreamliner-da havo salonga to'g'ridan-to'g'ri tashqi muhitdan elektr kompressorlari orqali yetkazib beriladi. Bu havo namligining yetarli emasligi muammosini yo'q qiladi. Dreamliner-dagi ko'proq nam havo yo'lovchilar uchun eng katta qulaylikni ta'minlaydi.

A7-BCE Boeing 787-8 Dreamliner Qatar Airways.jpg

Shovqinni kamaytirish choralari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Dvigatellar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Boeing kompaniyasi NASA bilan birgalikda dvigatel korpuslari qismlarining yangi shaklini ishlab chiqdi. Dvigatel nasellarining orqa qirrasi tishli shaklga ega. Tishlar "chevron" deb nomlanadi. Boeing kompaniyasining ta'kidlashicha, bu yechim reaktiv oqimi atrofdagi havo bilan silliq aralashishi hisobiga dvigatel shovqinini kamaytiradi va bir necha yuz kilogramm ovoz o'tkazmaydigan materiallarni tejaydi. Ishlab chiquvchilar, shuningdek, harorat bilan shaklini o'zgartiradigan qotishmalardan foydalangan holda, o'zgaruvchan geometriyali chevronlar bilan tajriba o'tkazdilar. Bunday chevronlar parvoz paytida reaktiv oqimga egilishi va kruiz parvozida dastlabki holatiga qaytishi kerak. Ishlab chiquvchilarning fikriga ko'ra, ko'rilgan chora-tadbirlar tashqi va ichki shovqinni 15 dB ga kamaytirdi[7].

Tarkib[tahrir | manbasini tahrirlash]

Boeing kompaniyasi Boeing 787 samolyotining uchta modelini ishlab chiqaradi.

Boeing 787-8[tahrir | manbasini tahrirlash]

Boeing 767-200ER va Boeing 767-300ER o'rniga mo'ljallangan oilaning asosiy versiyasi. 250 tagacha yoʻlovchini sigʻdira oladi va 13600 km gacha parvoz masofasini bosib o'tadi. 787-8 ning narxi 248,3 million dollarni tashkil etadi. 2011-yilda foydalanishga topshirilgan[8].

Boeing 787-8 modeli

Boeing 787-9[tahrir | manbasini tahrirlash]

Kengaytirilgan versiya, 290 yo'lovchini sig'dira oladi, Maksimal masofaga uchishi 14100 km. Boeing 767-400ER o'rniga mo'ljallangan. Boeing 787-9 samolyotini Airbus A330 va Airbus A340-200 yo'lovchi versiyalariga raqobatchi sifatida yaratgan. Narxi 292,5 million dollar  . 787-9 birinchi marta 2013-yil 17-sentabrda parvoz qildi va 2014-yil 7-avgustda tijorat xizmatiga kirdi[9][10].

Boeing 787-9 modeli

Boeing 787-10[tahrir | manbasini tahrirlash]

Boeing 777-200, Boeing 777-200ER[sayt ishlamaydi] o'rnini bosadigan va qisqa yo'nalishlarda Airbus A350-1000 bilan raqobatlasha oladigan 300-330 yo'lovchini sig'dira oladigan kengaytirilgan versiya 2013-yilda Le-Burjda ko'rgazmasida taqdim etilgan[11]. Parvoz masofasi taxminan 12 ming km. Narxi 338,4 million dollar. 787-10 ni ishlab chiqarish 2016-yilda boshlangan. 2018-yilda foydalanishga topshirilgan[12][13].

Boeing 787-10 modeli

Amalga oshirilmagan loyihalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Boeing 787-3. 296 o'rinli variant bo'lib, 6500 km masofani bosib o'ta oladi. Qisqa masofali baland bo'lgan yo'nalishlar uchun mo'ljallangan. Ushbu variant Yaponiyaning ichki reyslarida Boeing 767 va Airbus A300 samolyotlarini almashtirish uchun mo'ljallangan edi[14], ammo loyiha 2010-yil dekabr oyida barcha 787-3 buyurtma 787-8 buyurtmaga aylantirilgandan so'ng bekor qilindi[15].

Texnik xususiyatlari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Rusumi 787-8 787-9 787-10
Yo'lovchi sig'imi 242 290 330
Uzunlik 56.69 m 63 m 68.27 m
Qanot uzunligi 60.17 m
Qanot maydoni 325m
Qanotni egilish burchagi 32.2
Balandligi 17 m
Fuzelaj o'lchamlari Kengligi: 5,77 m

Balandligi: 5,97 m

Yuk tashish hajmi 138,2 m³

28 LD3 konteyner

174,5 m³

36 LD3 konteyner

192,6 m³

40 LD3 konteyner[16]

Maksimal uchish og'irligi 227 930 kg 192 777 kg 201 849 kg
Bo'sh vazni 118 000 kg 126 000 kg 132 000 kg
Maksimal tezlik 956 km/soat
Parvoz masofasi 13 620 km 14 140 km 11 910 km
maksimal balandligi 13 100 m
Dvigatellar 2 × General Electric GEnx-1B yoki 2 × Rolls-Royce Trent 1000
Yonilg'i istemoli 4800 kg/soat 5400 kg/soat 5700 kg/soat

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Boeing 787 ajoyib Wing Flex sinovidan
  2. Boeing Dreamliner samolyotlari butun dunyo bo'ylab akkumulyatorlarni tekshirishga asoslanadi | ReutersArxivlandi 2013-01-20 Wayback Machine saytida.
  3. Boeing: The Boeing Company Official Websitehttp://www.newairplane.com
  4. Press-reliz - FAA Boeing 78Boeing tarixdagi eng samarali 787-10 Dreamliner samolyotini sotuvga chiqaradi
  5. dizayni va ishlab chiqarishini ko'rib chiqadi
  6. "Dreamliner"
  1. Boeing: Boeing Parijdagi aviasalonda kelajakni ochib berdi
  2. Farnboro, Xempshir — Wikiwandhttps://en.wikipedia.org › wiki
  3. Boeing 787 ning birinchi sifati kutilmoqda...
  4. / Aerokosmik texnologiya. 2013-05-09
  5. https://ru.wikipedia.org/wiki/Boeing_787_Dreamliner#cite_note-21
  6. Boeing 767-300 - yo'lovchi samolyoti. Fotosurat...https://www.airlines-inform.ru › tijorat samolyoti
  7. Frontiers Online. 2013-yil 4-fevralda olindi. Asl nusxadan
  8. ↑ ANA
  9. Boeing 787-9 birinchi
  10. 787-9
  11. Boeing 787-10 ni besh narsa bilan ishga tushirdi
  12. Boeing 787-10 Dreamliner yirik yig'ilishni boshladi
  13. Singapore Airlines aviakompaniyasi oʻzining birinchi Boeing 787-10
  14. Boeing samolyot narxini 5,2% ga oshirdi, qisqa masofali
  15. ANA 787-3
  16. 787-10 Aeroportga moslik risolasi