Behi marmeladi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Behi marmeladi
Dulce de Membrillo.jpg
Yevropa va Lotin Amerikasi oshxonasining milliy taomi
Milliy oshxona

 Ispaniya

 Portugaliya
Asosiy komponentlari Behi, shakar
Oʻxshashlari Goyabada

Behi marmeladi - behi mevalari bo‘laklaridan tayyorlangan shirin, quyuq ko‘rinishdagi shirinlik. Portugal tilida oddiygina “marmelada” deb ataladi (“marmelo” dan – “behi”). Aynan shu mahsulot nomidan rus tilidagi boshqa barcha marmeladlarga nomi kelib chiqgan.

Tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Manbalarga ko‘ra, rimliklarga avvaldanoq ushbu retsept ma’lum bo‘lgan. Ushbu shirinlik Rimning Suriya viloyatida ishlab chiqarilgan, degan farazlar mavjud.

Rim imperiyasi qulagandan so‘ng, Iberiya yarim oroli –– Ispaniya va Portugaliya – behi marmeladi ishlab chiqarish va iste’mol qilish markaziga aylangan. Angliya bilan uzoq va yaqin aloqada bo‘lgan Portugaliyadan “marmelad” so‘zi ushbu mamlakatga kirib kelgan va u yerda sitrus murabbosining maxsus turini anglatgan (va hozir ham anglatadi). Rus tilida “marmelad” so‘zi keng ma’noga ega bo‘lib, boshqa tillarda bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan bir nechta turli xil mahsulotlarga nisbatan aytiladi.

Ispaniya va Portugaliyadan behi marmeladi mustamlaka qilingan Lotin Amerikasiga  yuboriladi va u yerda Argentina va Urugvay kabi mamlakatlarda keng ommalashishga erishadi. Iqlimi behi yetishtirishga moslashmagan ayrim mamlakatlar esa ispanlar va portugal marmeladlarining ta’m jihatdan juda o‘xshash  bo‘lgan turini guava (o‘simlik turi)  va goyabadu (qamishdan olinadigan shakar turi) mahsulotlaridan tayyorlashadi.

Tayyorlanishi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Vocluse, Provans, Frantsiyadan behi marmeladı.

Behi marmeladı behi mevasidan tayyorlanadi. Mevalar yaxshilab tozalanib, oz miqdordagi suv va shakar bilan qaynatiladi. Har bir kilogramm behi uchun o‘rtacha 500-1000g shakar qo‘shiladi.

Bugungi kunda uy sharoitida ushbu mahsulotni multivarka yordamida tez tayyorlash mumkin. Unda tayyorlangan marmelad och jigarrang rangda bo‘ladi va oddiy kostryulkalarda uzoq vaqt pishirishdan keyin u to‘q jigarrang tusga kiradi. Shundan so‘ng, marmelad bir necha kun davomida shaklini ushlab qolishi va qotishi uchun tindirib qo‘yiladi.

Marmeladning ta’mi shirin. Behi marmeladi ko‘pincha kvadrat shakldagi idishlarda sotiladi.  Non bilan tannavul qilish mumkin. Nonushta qilish uchun behi marmeladini, shuningdek, tushlik paytida, ishtahani ochish yoki shirinlik  o‘rnida iste’mol qilish ham mumkin. Qolaversa, turli xildagi pishiriqlarni tayyorlashda ham foydalanish mumkin. Shunday qilib, Argentina, Urugvay va Paragvayda keng tarqalgan shirin piroglarning ichi ham odatda behi marmeladi bilan to‘ldiriladi.

Mintaqaviy tayyorlanish usullari[tahrir | manbasini tahrirlash]

Behi marmeladi.

Garchi behi marmeladi ispan va portugal tilida so‘zlashuvchi mamlakatlarda eng mashhur taomlardan biri bo‘lishiga qaramay, u boshqa mamlakatlarda ham juda keng tarqalishga ulgurgan.  Xususan, Fransiyaning Provans viloyatida Rojdestvo  bayramida an’anaviy tarzda tayyorlanadigan 13 turdagi shirinliklar qatoridan joy olgan. Serbiya, Voyevodina  Xorvatiya va Slavokiyada ham xuddi shunday xush ko‘rib iste’mol qilinadi.

Voyevodinada behi marmeladi ba’zan maydalangan yong‘oq, funduk yoki qovoq urug‘idan tayyorlanadi. Ba’zida shakar o‘rniga asal ham ishlatiladi. Vengriyada behi marmeladi ozgina limon po‘stlog‘i, dolchin yoki chinnigullar bilan tayyorlanadi va unga ko‘pincha yong‘oq qo‘shiladi.

Serbiyada, ayniqsa Voyvodinada, shuningdek, materik Xorvatiyada, ya'ni Slavoniyada, behi marmeladı ham keng tarqalgan. Bu erda u "kitn(i)kes" deb ataladi - nemischa "Quittenkäse" dan. Voyvodinada behi marmeladı ba'zan mayda maydalangan yong'oq, findiq yoki qovoq urug'idan tayyorlanadi. Ba'zan shakar bu erda bir xil miqdordagi jo'ka asal bilan almashtiriladi.

1578- yilda vengriyalik botanik Pyotr Melius Yuxash behi marmeladini dorivor xususiyatlarga ega bo‘lgan mevali preparat sifatida eslab o‘tgan. Moldova va Ruminiyada behi marmeladi “kitonoage” deb nomlanadi.

Behi marmeladi Yevropa oshxonasining eng qadimiy taomlaridan biri bo‘lib, u hanuzgacha Janubiy Kavkaz, Pokiston va Yaqin Sharqda mashhur. Rim vositachiligi orqali u O‘rta yer dengizi bo‘ylab tarqalgan. Behi marmeladi Yevropa oshxona an’analari va tillariga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan. Biroq, u Pireney yarim orolidan tashqaridagi ko‘pgina Yevropa mamlakatlari oshxonasida asta-sekin o‘z mavqeini yo‘qotib, ispan va portugal tillarida so‘zlashuvchi madaniyatning belgisiga aylanib qolgan.

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  • Inés Butrón Parra, (2009), Ruta gastronómica por Andalucía, primera edición, Ed. salsa.
  • Ross, Marjori (2001). Entre el comal y la olla: fundamentos de gastronomía costarricense. San-Xose, Kosta-Rika: UNED. pp. 46, 55, 88, 91 va 105. ISBN 9789968311281 .