Aylanma vositalar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Aylanma vositalar (mablag‘lar) – korxona (xo‘jalik)ning xo‘jalik faoliyatini moliyalash uchun foydalanadigan pul mablag‘lari; Aylanma vositalar aylanma ishlab chiqarish fondlari va muomala fondlaridan tashkil topadi. Aylanma ishlab chiqarish fondlari ishlab chiqarish jarayonida bir marta ish-tirok etadi, har bir ishlab chiqarish davrida butun-lay iste’mol qilinadi, o‘z natural sha-klini o‘zgartiradi, uning qiymati yetish-tirilayotgan mahsulotga to‘liq o‘tadi va mahsulot sotilishi bilan pulga aylanadi (xom ashyo, materiallar, kelgusi davr xa-rajatlari, arzon baho anjomlar va boshqalar).Muomala fondlari – mahsulotning korxonadan chiqib to sotilishiga qadar muomala jarayonida band bo‘lgan vo-sitalar (sotuvga chiqariladigan tayyor mahsulot qiymati, kassadagi naqd pul mablag‘lari va bankdagi hisobvaraqsa turgan mablag‘lar). Aylanma fondlarning muomala fondlari bilan bi-rikishi iqtisodiy jihatdan asosli bo‘lib, mablag‘larning muomala va ishlab chiqarish sohalarida taqsimlanishini nazorat etishga imkon beradi.Aylanma vositalar hosil bo‘lish manbalariga ko‘ra korxonaning o‘z Aylanma vositalar ga va qarzga olingan (jalb qilingan) Aylanma vositalar ga bo‘linadi. Korxonaning o‘zA.v. yillik moliya re-jasiga muvofiq ishlab chiqarish zaxiralari, tu-gallanmagan ishlab chiqarish, tayyor mahsulot zaxi-ralari barpo etish uchun zarur bo‘lgan minimal ehtiyojlar asosida belgila-nadi. Korxona o‘z Aylanma vositalar ining rejasidagi summasi normativ deb ataladi. Kat-ta daromad oladigan korxonalar katta miqdorda o‘z Aylanma vositalar fondini barpo etadi. Qarzga olingan Aylanma vositalar mablag‘larga bo‘lgan vaqtinchalik ehtiyojlarni qondirishga mo‘ljallanadi. Bankdan kredit olish va passivlarning ayrim turlari (kredi-torlik qarzdorligi va boshqalar) dan foydala-nish hisobiga hosil qilinadi. Aylanma vositalar dan 239samarali foydalanganlikning muhim ko‘rsatkichi – ularning aylanuvchanli-gi, ya’ni Aylanma vositalar ning aylanish soni va bir aylanishning kun hisobidagi davri-dir. Aylanish soni mahsulotni sotishdan olingan yillik tushumni Aylanma vositalarning o‘rtacha yillik qiymatiga bo‘lish yo‘li bilan topiladi.Aylanma vositalar ning aylanuvchanligini tezlash-tirish xalq xo‘jaligida katta ahamiyatga ega. Chunki bu holda Aylanma vositalar ga bo‘lgan ehtiyoj kamayadi, pul va moddiy resurslardan sa-marali foydalaniladi.Ahmadjon O‘lmasov.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil