Avstraliya zoogeografik oblasti

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Avstraliya zoogeografik oblasti – quruklikdagi zoogeogra-fik oblastlardan biri. Avstraliya zoogeografik oblasti o. Avstra-liya qit’asi, Tasmaniya, Timor, Yangi Gvineya, Bismark va Solomon arxipela-glari hamda boshqa birqancha orollarni o‘z ichiga oladi. Avstraliya bilan Yangi Gvineya qadimdan qo‘shni qitalardan ajralib qolganligi, ayrim orollar esa hechqachon qit’alar bilan qo‘shilmaganligi sababli bu oblast faunasi birinchi-dan, uncha boy emas, ikkinchidan, juda ko‘p endemik va qadimgi turlarga ega. Avstraliya zoogeografik oblasti o.da odamlar olib kelib, keyin yovvoyilashib ketgan dingo iti, cho‘chqa va quyonlarni is-tisno qilganda yuksak sut emizuvchilar (yo‘ldoshlilar) faqat ba’zi bir kemi-ruvchilar va qo‘lqanotlilardan iborat. Qo‘lqanotlilar uzoqqa ucha olishi tufay-li, kemiruvchilar esa shox-shabbalar bilan birga dengiz orqali oqib kelib qolgan bo‘lishi mumkin. Avstraliya zoogeografik oblasti o. orol holati tu-fayli uning faunasi tarkibida bir te-shiklilar (tuxumqo‘yuvchilar) kabi relikt hayvonlar guruhi saqlanib qolgan. Bir teshiklilardan o‘rdakburun, yexidna va proyexidna endemik turlar hisoblanadi. Bu yerda faqat xaltalilar faunasi xilma-xil bo‘lib, 162 to‘rni o‘z ichiga oladi. Xaltalilarning turlari boshqa zoo-geografik oblastlardagi sut emizuvchilarning turli biologik tiplariga mos keladi. Mas, xaltali bo‘ri va xaltali suvsar yirtqichlarga, xaltali chumolixo‘r va xaltali krot hasharotxo‘rlarga, xal-tali olmaxon va koala olmaxon tipidagi kemiruvchilarga, kenguru esa tuyo-klilarga yaqin turadi. Avstraliya zoogeografik oblasti o.da 660 tur qushlardan 450 dan ortiqrog‘i endemik hisoblanadi. Bu oblastda Avstraliya tuyaqushlaridan kazuarlarning 3 turi va emu (bir tur), liradumlilar (2 turi), jannat qushlarining 100 dan ortiq turi tarqalgan. Avstraliya zoogeografik oblasti o. faunasida ayniqsa to‘tiqushlar xilma-xil bo‘ladi, ular ora-sida nakadu, rozema, to‘lqinsimon patli to‘tilar ko‘pchilikka ma’lum. Asalxo‘rlar Avstraliya zoogeografik oblasti o. uchun harakterli bo‘lib, 200 ga yaqin turi bor. Sudralib yuruvchilar faunasi 400 turga yaqin bo‘lib, ular asosan kal-takesaklar (240 tur), ilonlar (140 tur), toshbaqalar (10 tur) va timsoxlardan (3 tur) iborat. Sudralib yuruvchilardan yo‘g‘ondumli gekkonlar, plashchli kal-takesak, baliqlardan ikki xil nafas oluvchi seratod Avstraliya zoogeografik oblasti o. uchun xosdir. Suvda ham, quruklikda ham yashovchilar orasida dumlilar umuman uchramaydi, dumsizlar esa 60 dan ortiqroq to‘rni o‘z ichiga oladi. Umurtqasiz hayvonlardan eng yirik 109yomgir chuvalchanglari – skolesidlar (3,5 m gacha), bichikchi chumolilar, asalxo‘r chu-molilar, termitlar ko‘proq uchraydi.Ad.: Voronov A. T., Biogeografiya s osnovami ekologii, M., 1984; Kobishev A. M., Kubansev B. S, Geografiya jivot-nix s osnovami zoologii, M., 1988.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil