Areografiya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Areografiya – astrofizikaning Marsning sirt tuzilishini haritalash-tirish bilan shug‘ullanuvchi bo‘limi. Mars haritalari vizual kuzatishlarga asosan tuzilgan. Mars sirtida "dengiz" deb ataluvchi katta-katta qoramtir dog‘lar, ular atrofida yorug‘ qit’alar va qutblar atrofida "qutbiy do‘ppilar" deb ata-luvchi oq dog‘lar kuzatiladi. Marsning kichik qoramtir dog‘lari "ko‘llar" va "voha"lar deyiladi. Ko‘pincha, Mars ka-nallari shunday "vohalarda" kesishadi. Och qoramtir joylar – "botqoqlik", dengizning uch-burchaksimon tur-tib chiqqan joyi "ko‘rfaz" deyiladi. Ko‘pchilik "dengizlar" Marsning janubiy yarim sharida joylashgan. Ularning eng qoramtirlari – Mare Sirenium, Mare Cimmerium, Mare Tirrenium, Syrtis Major, Sabarns sunus bir-biri bilan tu-tashgan holda 0° dan 30° gacha areografik kengliklar orasida joylashgan. Jan.614dagi ko‘pchilik "ko‘rfaz"larning uchi shimoliga yo‘nalgan. Marsda areografik uzunlik Sabaens sunus "ko‘rfaz"idan boshlab hisoblanadi. Shimoliy yarim shardagi "dengiz"lar kamdan-kam tutash-gan bo‘ladi. Ularning eng kattasi Mare Acidalinr – uchi janubiy ga qaragan uch bur-chakli qora dog‘ shaklida. Mars dengizlarining rangi va qoramtirlik darajasi mavsumga qarab o‘zgarib turadi. Mars tog‘larining eng balandi 5 km dan ortiq emas. Amerika kosmik kemasi "Mari-ner-4" yordamida 1965 yil 15 iyulda olin-gan Mars sirtining fotosuratlarida Oydagi kabi halqasimon tog‘lar (kraterlar) va tizma tog‘larni ko‘rish mumkin. Mars sirtida diametri 4 km dan ortiq bo‘lgan kraterlar soni 10000 tacha deb taxmin qilinadi. "Mariner-4"da olin-gan rasmlarda Mars sirtining fotosu-ratlari keltirilgan. Bunda "Mariner-4"da rasmga olingan joylar ham belgi-langan.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil