Apomiksis

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Apomiksis (apo ... va yun. mixis -og‘ish) – organizmlarning jinsiy ja-rayon sodir bo‘lmasdan ko‘payishi. Tom ma’noda A. murtakning urug‘lanmasdan rivojlanishidir. Yangi organizmning jinsiy hujayra (tuxum) yoki vegeta-tiv hujayra hosil qilishiga qarab A.ni ikkiga – partenogenez va apoga-miyaga bo‘lish mumkin A. hayvonot va 579o‘simliklar dunyosida keng tarqalgan. Mas, ogizaylangichlilar, dafniyalar, shiralar va boshqa hayvonlarda, ayrim suv o‘tlari va qirqquloklarda A. parteno-genez shaklida namoyon bo‘ladi. A. gulli o‘simliklarda keng tarqalgan, 43 oilaga mansub 100 dan ko‘proq urug‘da uchraydi. A. ayniqsa bug‘doydoshlar, qoqidoshlar, ituzumdoshlar, ra’nodoshlar oilasida ko‘proq kuzatiladi. A. irsiy (regulyar) yoki irsiylanmaydigan (tasodif) bo‘lishi mumkin. Murtakning changlanmasdan ri-vojlanishi avtonom A. deyiladi. Chan-glanish yoki tumshuqchada changning unib chiqishi, ba’zan murtak xaltasidagi mar-kaziy hujayraning urug‘lanishi bilan so-dir bo‘ladigan A. indutsirlangan A. deb ataladi. Gulli o‘simliklarda redutsir-langan (murtak gaploid) o‘simliklarning 6 oilasida (lavlagi, g‘o‘za, zig‘ir, tamaki, arpa, bug‘doy) redutsirlanmagan (mur-tak diploid) partenogenez (qo‘ng‘irbosh, choyo‘t, qoqio‘t) mavjud. Apogamiya ad-ventiv embrioniya (murtakning mur-tak xaltasidan tashqarida urug‘-kurtak hujayrasidan rivojlanishi) va par-tenogenez tushunchalari yaqin turadi. Ko‘payishning bu xillarida bitta urug‘da bir necha murtak rivojlanadi (sitruslarda doim uchraydigan poliembroniya). Ko‘pchilik apomiktik turlarning po-pulyatsiyalarida jinsiy formalar ham aniqlangan. A.ning genetik xususiyatlaridan ayrim o‘simliklar seleksiyasida foydalaniladi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil