Antraknozlar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Antraknozlar (yun. anthrax – kumir, nosos – kasallik) – o‘simliklarning poya, barg va mevalarida Gloeosporium, Colletotrichum va Kabatilla urug‘lariga mansub parazit zamburug‘lar qo‘zg‘atadigan kasallik. A. kasalligi aso-san donli, mevali, poliz ekinlari (beda, no‘xat, behi, olma, tok, anjir, yong‘oq, qovun, tarvuz, uzum, smorodina, malina, bodom, zigir), sitrus o‘simliklari, choy va boshqalarlarda uch-raydi. O‘simlikning barg, meva, novda, ildiz qismlarini zarar-laydi. Barg va tugunchalar to‘kilib keta-di, meva sifati keskin pasayadi. A. bilan kasallangan bargda qoramtir hoshiyali to‘garak qo‘ng‘ir dog‘lar paydo bo‘ladi, novda va mevada paydo bo‘lgan dog‘ usti botiq, pushtisimon g‘ubor bilan qoplanadi, keyinchalik yoriladi, yara hosil qiladi. Kasallik qo‘zg‘atuvchisi yozda konidiya holida rivojlanadi, sporalari zarar-langan urug‘lik, o‘simlik qoldiqlari orqali yuqadi, suv yoki hasharotlar, kamdan-kam shamol orqali tarqaladi. Yoz namgarchilik kelgan yillarda A. avj oladi. Bu zamburug‘ sporalari nam havoda va harorat 20 – 24° bo‘lganda yaxshi rivoj-lanadi, harorat 28 – 30° ga yetganda ri-vojlanishi susayadi. A. kasalligi poliz ekinlaridan qovun va tarvuz uchun juda xavfli. A. bilan kasallangan poliz ekinlarining yosh nihollari, barglari, poya va mevalari zararlanadi, don-dukkakli ekinlarning ildiz bo‘g‘zi, urug‘pallasi va yer ustki qismlari zararlanadi. Toklarda uchraydigan A. ham xalq xo‘jaligiga katta zarar yetkazadi. Tok barglari, meva va poyalari zararlanadi. Barglarda yi-rik jigarrang, mevasida qo‘ng‘ir doglar paydo bo‘ladi. Toklardagi A. kasalligi ko‘proq O‘rta Osiyo va Zakavkaze respu-blikalarida tarqalgan. G‘o‘za antrakno-zi Yevropa, Osiyo, Afrika, Markaziy va Janubiy Amerika, Avstraliya va Okeaniyada uchraydi. O‘zbekistonda uchramaydi va ka-rantin ob’ekti hisoblanadi.Kurash choralari: kasallikka chi-damli navlarni ekish, daraxt va buta o‘simliklarning zararlangan shoxlarini kesish va yoqish; sog‘lom va dorilangan urug‘likni ekish; o‘simliklarga kasallik avjiga qarab bordo suyukligi yoki ruxsat etilgan fungitsidlarni sepish.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil