Anilin

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Anilin (aminobenzol, amidoben-zol, fenilamin), C6HSNH2 — aromatik aminlarning eng oddiysi. Mol. m. 93,2. Rangsiz, suvda oz (100 g suvda 20° da 3,4 g) eriydi, o‘ziga xos yomon hidli suyuqlik; suyuqlanish temperaturasi — 6,15°, qaynash temperaturasi 184,4°, 20° da zichligi 1027 kg/m3. Etil spirt, efir va benzolda yaxshi eriy-di A. bug‘i juda zaharli. A.ni birinchi marta 1826 yilda O. Unferdorben indigo-ni ohak bilan birga havosiz qizdirish yo‘li bilan olgan va "kristallin" deb atagan. 1841 yilda Yu. F. Fritsshe indigoga o‘yuvchi ishqor ta’sir ettirib olgan moddani A. deb nomlagan.1842 yilda esa N. N. Zinin nitroben-zolni (NH4)2 SO3 ta’sirida qaytarish reaksiyasi orqali A.ni sintez qildi va uni "benzidom" deb nomladi. Bu usul sa-noatda keng miqyosda tatbiq etildi.1843 yilda yuqorida ko‘rsatib o‘tilgan usullar yordamida olingan barcha modda-larning bir xil birikma ekanligini isbotladi va shu bilan anilin bo‘yoqlar sa-noatiga asos solindi. A. kuchsiz asos xos-sali bo‘lib, unga tegishli re-aksiyalar orasida diazotlash reaksiyasi, ya’ni ni-trit kislota bilan bo‘ladigan reaksiya kat-ta ahamiyatga ega, chunki bunda olinady-gan diazobirikmalar ko‘pchilik organik bo‘yoqlarni sintez qilishda ishlatiladi. A. oksidlansa qora A. va emeraldin de-gan bo‘yoklar hosil bo‘ladi. A. farmatsev-tika moddalari, plastmassalar olishda ham ishlatiladi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil