Analizatorlar

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Analizatorlar (fiziologi-yada) – yuksak darajadagi hayvonlar va odam nerv tuzilmalarining murak-kab sistemasi. A. tashqi muhit va or-ganizmdagi ta’sirotlarni idrok etib, tahlil (analiz) qiladi. A. tushunchasini I. P. Pavlov kiritgan (1909). Kela-digan axborot reseptorlar – sezuvchan (afferent) nervlar oxirlarida kabul qilinadi. Reseptorlar qo‘zg‘atuvchi ta’-sirot energiyasini nerv impulslariga o‘tkazadi, so‘ngra bular nerv sistemasining o‘tkazuvchi yo‘llari orqali A.ning oliy (markaziy) bo‘limlariga – bosh miya po‘stlog‘i qismlariga o‘tadi. A. axbo-rotning asosiy qismini atrof muhitdan oladi. Bueksteroreseptiv A. deyiladi. Bularga eshituv, ko‘ruv, hid, ta’m bilish, tuygu a’zolari kiradi. Boshqa A. orga-nizmning ichki muhiti holatini tahlil qiladi (interoreseptiv A). Vestibulyar va tayanch harakat apparati, qon bosi-mining darajasi ular nazorati ostida bo‘ladi.A. murakkab tuzilishga ega bo‘lib, mi-yani organizmdan tashkaridagi, shuning-dek uning ichidagi hodisalar to‘g‘risida batafsil axborot bilan ta’minlaydi. A.ning vazifasi shuki, ularning yordamida hayvon tashqi hamda ichki muhitdagi foydali va zararli ta’sirlarni ajra-tib, hayot sharoitiga yaxshiroq moslashadi. Birorta A. buzilganda (shikastla-nish, kasallik tufayli) mashq jarayonida boshqa A.ning imkoniyatlari kengayadi. Mac, ko‘zi ojiz kishilarda eshitish, tuyg‘u, bosim va temperaturani sezish qobiliyati rivojlangan bo‘ladi. Odam ongi borli-gidan unda A.ning ahamiyati yanada katta.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil