Analiz va sintez

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Analiz va sintez (yun. analysis -ajratish va synthesis – birlashtirish) – kishilar dunyoni bilish jarayonida ishlatadigan, o‘zaro chambarchas bog‘langan tekshirish usullari. Analiz fikran yoki amalda narsa va hodisani tarkibiy bo‘laklarga bo‘lish, sintez esa mazkur 462bo‘laklarni fikran yoki amalda bir bu-tun qilib birlashtirish, narsani yaxlit holda tadqiq etishdir. Inson atrofini o‘rab turgan va xilma-xil xususiyatlarga ega bo‘lgan ob’ektiv borliq murak-kab va shu bilan birga tayin narsa hamda hodisalardan ibo-rat. Ularni o‘rganish va bilish uchun tarkibiy qismlarga aj-ratish, ya’ni analiz (tahlil) etish lozim. Lekin ushbu usul yordamidagina ularni to‘la bilish mumkin emas, binobarin uni sintez bilan to‘ldirish zarur. Sintez analiz natijalariga tayangan holda nar-sa yoki hodisani bir butun qilib bir-lashtiradi. A. va s. o‘zaro bog‘liq bo‘lib, analizsiz sintez chuqur bilim bermaydi, ayni vaqtda sintez vositasida yakunlan-magan analiz ham yetarli emas. A. va s. qilish faoliyatining markazi – bosh miya katta yarim sharlarining po‘stidir, lekin mazkur faoliyat ijtimoiy ishlab chiqarish ja-rayonida va asosidagina paydo bo‘ladi va amalga oshiriladi. Fikrlash jarayonida A. va s. abstrakt (mavhum) tushunchalar yordamida yuzaga keladigan va abstraksiya, umumlashtirish va hokazo bilan mustahkam bog‘langan mantiqiy tafakkur usullari sifatida namoyon bo‘ladi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil