Anaerobioz

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Anaerobioz (yun. an – inkor qo‘shimchasi, ayer – havo va bios – hayot) – organizmlarning erkin kislorod bo‘lmagan muhitda hayot kechira olishi. A. tushunchasini 1861 yilda L. Paster ki-ritgan. Hayot faoliyati uchun zarur bo‘lgan energiyani anorganik (mas, nitratlar va sulfatlar) yoki organik moddalar (mas, uglevodlar)ni parchalab oladigan anaerob organizmlar uchun A. odatdagi yashash muhitidir. Tez o‘sadigan embrion hujayralari va o‘smalar hujayralarida anaerob jarayonlar sog‘lom organizmning normal hujayralaridagiga nisbatan kuchliroq kechadi.A.ning biologik mazmuni shundan iboratki, anaeroblar havosiz, ya’ni aeroblar yashay olmaydigan muhitdagi organik substratlardan foydalanish qobiliyatiga ega (qarang Aerobioz). Tabiiy substratlar, ya’ni tuproq, suv va boshqalarda hamisha ma’lum miqdorda havo bo‘ladi. Shunga ko‘ra, anaerob organizmlar havo kislorodining oksidlovchilik ta’si-ridan himoyalanishga harakat qiladi. Ular kislorodni neytrallovchi moddalar ajratadi. G‘ovaklari havo bilan to‘lgan yumshoq tuproqlarda anaeroblar ri-vojlanadigan ayrim joylar – mikro-zonalar bo‘lishi mumkin. Ularga yonma-yon joylashgan aeroblar kislorodni o‘zlashtirib va reduksiyalovchi (tiklovchi) modda ajratib, anaeroblar uchun sha-roit yaratadi. Mas, bedapoya chimqirqar ikki yarusli plug bilan chuqur (40 sm) qilib haydalganda, bedaning asosiy ildiz mas-sasi va boshqa qoldiqlari tuproqning anae-robli qatlamiga ko‘milib, u yerda organik moddalarning minerallanish jarayoni boradi. Bu jarayon tufayli tuproq mi-kroflorasining hayot faoliyati va chirindi to‘planishi uchun eng qulay sharoit vu-judga keladi, tuproq unumdorligi uzoq, muddat saqlanib turadi. Tuproqni bun-472day ishlash tizimi ekin hosilini ancha oshiradi. Anaerob ja-rayonlarning kechi-shi (bijg‘ish, chirish) tabiatda moddalar aplanishiaa katta ahamiyatga ega.Rustam Shodmonov.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil