Anabioz

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Anabioz (yun. anabiosis – tiril-tirish, hayotga qaytarish) – organizmning hayot jarayonlari (moddalar alma-460shinuvi va boshqalar) juda sekinlashgan, ya’ni uning tirikligi sezilmaydigan dara-jaga o‘tgan holati. A.ni birinchi marta 1701 yilda golland biologi A. Levenguk hasharotlarda aniqlagan. A. organizmlar rivojlanishining turli bosqichlarida yashash sharoitining keskin yomonlashishi (past harorat, qurg‘oqchilik) tufayli so-dir bo‘lishi mumkin. A. evolyutsiya davo-mida organizmning noqulay tashqi muhit sharoitiga moslashuvidan iborat. A. ko‘pchilik organizmlarning rivojlani-shi jarayonida normal holat hisoblanadi. Mac, bakteriyalar va zamburug‘larning sporasi, o‘simliklarning urug‘i, bir hujayrali hayvonlarning sistasi ancha uzoq muddat davomida tiriklik xusu-siyatini saqlab qolib, qulay sharoit tug‘ilganida hayot faoliyatini qaytadan boshlaydi. A. holatida umurtqasiz hayvonlar (gidralar, chuvalchanglar, mol-lyuskalar, hasharotlar) o‘z tanasidagi suvning 1/3, hatto 1/2 qismini yo‘qotadi. 0°dan past haroratda sut emizuvchilarning qishki uyqusi ham A.ga o‘xshab ketadi. Lekin A. moddalar almashinu-vining keskin pasayganligi bilan karaxtlik va qishki uyqudan farq qiladi. A. hodisasidan tirik quruq vaksinalar tayyorlashda, to‘qima va organlarni kon-servatsiya qilishda keng foydalaniladi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil