Am (beadab soʻz)
Am — oʻzbek tilidagi vulgar va qoʻpol soʻz boʻlib, ayollarning jinsiy aʼzosi — vaginani anglatadi. Ushbu atama asosan soʻzlashuv nutqida qoʻllanadi va koʻpincha haqorat, kamsitish yoki emotsional ifoda sifatida ishlatiladi.
Taʼrifi
[tahrir | manbasini tahrirlash]"Am" soʻzi adabiy tilga xos emas va rasmiy nutqda ishlatilmaydi. U ko‘pincha qo‘pol leksika tarkibiga kiradi hamda jamiyatda nomaqbul yoki haqoratli birlik sifatida baholanadi.
Soʻzning asosiy maʼnosi anatomik boʻlsa-da, amalda u ko‘proq:
- haqoratli murojaat,
- soʻkinish elementi,
- salbiy emotsiyani ifodalash vositasi
sifatida ishlatiladi.
Qoʻllanilishi
[tahrir | manbasini tahrirlash]Soʻz turli kontekstlarda uchraydi:
Haqorat sifatida
[tahrir | manbasini tahrirlash]Koʻpincha shaxsga nisbatan kamsituvchi yoki haqoratli maʼnoda qoʻllanadi. Bunday holatda u jinsiy mazmundan koʻra ko‘proq salbiy baho ifodalaydi.
Soʻzlashuv nutqida
[tahrir | manbasini tahrirlash]Norasmiy suhbatlarda yoki qoʻpol muhitda ishlatilishi mumkin. Ayrim hollarda u umumiy soʻkinish tarkibida keladi.
Kengaygan maʼnolari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Baʼzi kontekstlarda soʻz bevosita anatomik maʼnoni anglatmasdan, shunchaki salbiy sifat (yoqimsiz, yaramas shaxs) maʼnosida qoʻllanadi.
Tilshunoslik jihatlari
[tahrir | manbasini tahrirlash]Tilshunoslikda "am" soʻzi vulgarizm sifatida tasniflanadi. Vulgarizmlar — bu adabiy meʼyordan tashqarida boʻlgan, ko‘pincha qoʻpol yoki tabu hisoblangan soʻzlardir.
Bunday leksik birliklar:
- ijtimoiy kontekstga bogʻliq,
- nutq uslubiga qarab baholanadi,
- rasmiy va ilmiy matnlarda qoʻllanilmaydi.
Etimologiya
[tahrir | manbasini tahrirlash]Soʻzning kelib chiqishi aniq emas. Baʼzi taxminlarga koʻra, u turkiy tillardagi qadimiy ildizlarga borib taqalishi mumkin, biroq bu borada ilmiy konsensus mavjud emas.
Madaniy va ijtimoiy jihatlar
[tahrir | manbasini tahrirlash]Koʻplab jamiyatlarda jinsiy aʼzolarni ifodalovchi qoʻpol atamalar tabu hisoblanadi. Shu sababli, "am" soʻzi ham koʻpincha nomaqbul deb qaraladi.
Uning ishlatilishi:
- suhbat muhitiga,
- ijtimoiy normalarga,
- nutq ishtirokchilarining oʻzaro munosabatiga
bogʻliq boʻladi.
Baʼzi holatlarda bunday soʻzlar tilning ekspressiv qatlamini tashkil etsa-da, ular odatda salbiy baholanadi.
Shuningdek qarang
[tahrir | manbasini tahrirlash]| Ushbu maqola chaladir. Siz uni boyitib, Vikipediyaga yordam berishingiz mumkin. Bu andozani aniqrogʻiga almashtirish kerak. |