Akmeizm

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

Akmeizm (qadimgi yunoncha: ἀκμή „gullash; gullash vaqti“) — 1910-yillarda rus sheʼriyatida mavjud boʻlgan poetik yoʻnalish. Akmeistlar moddiylikni, mavzular va tasvirlarning obyektivligini, soʻzning aniqligini yetakchi oʻringa qoʻyganlar. Akmeizm — bu aniqlikni koʻklarga koʻtarish, tasvirning „moddiyligi“, „aniq oʻlchangan va muvozanatli soʻzlar sanʼati“dir. Uning dasturi ilk marta 1912-yilning 19-dekabrida Sankt-Peterburgdagi „Daydi it“ kabaresida ommaviy ravishda eʼlon qilingan.

Yangi tendensiyaning shakllanishi "Shoirlar sexi " uyushmasi faoliyati bilan chambarchas bogʻliq boʻlib, u „Sheʼr akademiyasi“ faoliyatiga muxolif sanalgan, uning asosiy vakillari — akmeizm asoschilari Nikolay Gumilyov, Anna Axmatova, „Sex“ kotibi lavozimida ishlagan Sergey Gorodetskiy edi.

Zamondoshlar ushbu atamaning kelib chiqishiga oid turli talqinlarni ilgari surganlar: Vladimir Pyast uning kelib chiqishini Anna Axmatovaning taxallusi bilan bogʻlagan, baʼzilar esa lotin tilida akmatus deya talaffuz etiladigan atamaning yunoncha ἀkmk — „'oʻtkir“ soʻzi bilan bogʻliqligini taʼkidlaganlar.

„Akmeizm“ atamasi 1912-yilda Nikolay Gumilyov va Sergey Gorodetskiy tomonidan taklif qilingan: ularning fikriga koʻra, inqirozga yuz tutgan simvolizm oʻrnini oʻtmishdoshlarning tajribasini umumlashtiruvchi va shoirni ijodiy muvaffaqiyatning yangi choʻqqilariga olib chiqadigan yoʻnalish egallashi jarayoni yaqinlashayotgandi.

Andrey Beliyning soʻzlariga koʻra, adabiy oqimning nomi bahs-munozaralar asosida qizgʻin xolatda tanlangan va toʻliq asoslanmagan: Vyacheslav Ivanov hazil tariqasida „Akmeizm“ va „adamizm“ haqida gapirgan, Nikolay Gumilyov tasodifan tushgan soʻzlarni olib, oʻziga yaqin boʻlgan shoirlar guruhini akmeistlar deya atagan.

Akmeizmning xususiyatlari:

  1. Maʼlum bir narsa va hayotdagi har bir hodisasini qadrlash;
  2. Sanʼatning maqsadi — inson tabiatini yuksaltirish;
  3. Hayotdagi nomukammal hodisalarini badiiy jihatdan oʻzgartirishga intilish;

Akmeizm yozuvchilarning asarlarida[tahrir | manbasini tahrirlash]

Akmeizm Nikolay Gumilyov („Simvolizm va akmeizm merosi“ maqolasi, 1913-yil), Sergey Gorodetskiy („Zamonaviy rus sheʼriyatidagi baʼzi oqimlar“ 1913), Osip Mandelstam (1919-yilda nashr etilgan „Akmeizm tongi“ maqolasi), Anna Axmatova, Mixail Zenkevich, Georgiy Ivanov, Yelizaveta Kuzmina-Karavaevaning nazariy asarlari va badiiy amaliyotida oʻz oʻrnini topgan.

1912-1913-yillarda „Shoirlar sexi“ning „ Giperboreya“ jurnali nashr etilgan.

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]