Agrar tanglik

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Agrar tanglik – qishloq xoʻjaligida yuz be-radigan iqtisodiy inqiroz. Uning mahsulotlarni ko‘p ishlab chiqarish tufayli yoki mahsulotlarni kam ishlab chiqarish oqibatida yuz be-radigan ko‘rinishlari bor. Birinchi turdagi Agrar tanglik sababi bozor iqtisodiyotidagi noaniqlikning bulishidir, buning na-tijasida talab va taklif muvozanati buziladi. Talab ortib borganda narx ko‘tarilib xo‘jaliklar foydani ko‘p ko‘radilar, ular ishlab chiqarishni kengaytiradilar, mahsulotlar haddan ortiq ko‘payib ketib, ularning taklifi talabdan oshib boradi. Mahsulotlarning bir qismi so-tilmay qoladi yoki o‘ta past narxda sotiladi. Bozorning kasodligi dehqonlarni og‘ir ahvolga solib qo‘yadi, ular i.ch-.ni qisqartirishga majbur bo‘ladilar, o‘z sarf-harajatlarini qoplay olmay xona-vayron bo‘ladilar. Shunday tangliklar 15420-asr mobaynida bir necha bor yuz bergan. Uning eng dahshatlisi 1929 – 32 yillardagi tanglikdir. Bu Agrar tanglik butun du-nyodagi mamlakatlarni, qishloq xoʻjaligining barcha tarmoqlarini chulg‘ab oldi.A.T.ning ikkinchi turi agrar muno-sa-batlar eskirib qolganda, ular ishlab chiqarishni rag‘batlantirmay qo‘yganda yuz beradi. Dehqonlar mahsulotni ko‘paytirishdan manfaatdor bo‘lmay qoladi, chunki ularning daromadi qisqarib ketadi. Bo-zor narxlarining o‘zgarishi dehqonlar zarariga bo‘ladi, ya’ni dehqonchilik mahsuloti narxiga nisbatan sanoat mahsuloti narxi tez o‘sadi. Natijada dehqonlar sanoat mahsulotini olish uchun o‘z mahsulotini tobora ko‘proq so-tishga majbur bo‘ladilar. Bunday Agrar tanglik dan chiqish uchun qishloq xoʻjaligi isloh etiladi: yerga mulkchilik o‘zgartiriladi, yer dehqonlar mulkiga aylantiriladi, ijarachilikka keng yo‘l beriladi, serkapital inshootlar (irrigatsiya), yo‘llar va energetika sohalari davlat hisobidan rivojlantiriladi va hokazoRivojlangan mamlakatlarda Agrar tanglikni bartaraf etish uchun qishloq xoʻjaligi bo‘yicha maxsus qonunlar qabul qilingan bo‘lib, dav-lat qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini sotish mumkin bo‘lgan narxlarning eng quyi chegarasini belgilab qo‘yadi ("fermerlarni qo‘llab-quvvatlash narxi"), ortiqcha qishloq xoʻjaligi mahsulotini harid etib, uning zaxiralarini tashkil etadi, ortiqcha mahsulotni bozorga chiqarmay turgan yoki ekin maydonini bozorga qarab qisqartirgan fermerlarga subsidiya beradi va boshqa Qishloqdagi mulkiy munosabatlar va xo‘jalik yuri-tish usullarini o‘zgartirish ishlab chiqarishni ri-vojlantirib, A.t-.dan chiqish imkonini beradi.Ahmadjon O‘lmasov, Erkin Yusupov.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil