Afrosiyob devoriy rasmlari

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Afrosiyob devoriy rasmlari – Afrosiyobda arxeologik qazilmalar natijasida topilgan mahobatli rangtasvirning noyob namu-nalari. Dastlabki namunalari arxeolog V. Vyatkin tomonidan ochilgan (1913). Keyingi qazishlar davri (1965–68)da o‘zbek arxeologlari 30 ga yaqin saroy xonasini ochishga muvaffaq bo‘lganlar, bu xonalarning ko‘plari devoriy rasmlar, naqshlar bilan bezatilgan. Shulardan katta (11x11 m) va kichik (7x7 m) xonalardagi rasmlar birmuncha yaxshi saqlangan. Xo-nalardan birida erkak va ayol ark oldida o‘tirgan holda tasvirlangan. Katta xona devorlariga ishlangan rasmlar de-tallarga boyligi, saqlanib qolgan sug‘d yozuvlari bilan ahamiyatli. Xona devorlariga ishlangan rasmlarda to‘y marosi-mi, Sug‘d hukmdorining xorijiy dav-latlarning elchilarini qabul qilishi, bu elchilarning yo‘ldagi sarguzashtlari, yirtqich hayvonlar bilan olishuv, ov man-zaralari, afsonaviy mahluqlar tas-virlangan. Saqlanib qolgan rasmlar tahlili o‘rta asr mahobatli tasviriy san’atining g‘oyaviy badiiy yo‘nalishi, rassomning ish usullari va vositalari haqida, tafsilotlarga boy maishiy sahnalar, etnik ko‘rinishlar o‘sha davr haqida fikr yuritish imkonini beradi. Rassom devorni 3 qismga bo‘lib, 2 chetki qismidan ensiz naqsh hoshiyasi ajratib olgan, asosiy qismga mavzuli tasvir ishlagan, voqealarni yuqoridan kuzata-yotganday aks ettirgan. Afrosiyob devoriy rasmlari yagona bir mazmunga bo‘ysundirilgan: markazda sug‘d hukmdori Varxumon turadi, an’analarga ko‘ra rassom uni boshqalarga nisbatan yirik ko‘rinishda (butun devor balandligida, 5–6 m) tasvirlab, hukmdorning buyukligini e’tirof etadi, unga abadiylik, qahramonlik baxsh etadi. Afrosiyob devoriy rasmlari r. O‘rta Osiyoda arablar istilosiga qadar mahobatli rangtasvirning rivojlanganligini, Samarqand uning markazi bo‘lganligini ko‘rsatadi.Ad.: Pugachenkova G. A., Rempel L. I., Ocherki iskusstva Sredney Azii, M., 1982.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil