Afrika-Osiyo gʻoʻzasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search


Afrika-osiyo g‘o‘zasi, o‘t g‘o‘za (Gossypium herbaceum L.) – madaniy g‘o‘za turi. Birinchi marta K. Linney ta’-riflab bergan (1753). Qadimdan va o‘rta asrlarda A.-o.g‘. G‘arbiy Afrikaning Atlantika okeani sohillaridan Xitoyning shim. viloyatlarigacha tarqalgan. O‘zbekistonda 19-asr oxirigacha asosan A.-o.g‘. populyatsiyalari ekilgan. A.-o.F. o‘rtacha buta, tuklar bilan qoplangan (goho tuksiz bo‘ladi). O‘suv shoxlari uzun; hosil shoxlari 4–5 bo‘g‘imli. Barglari o‘rtacha kat-talikda, och yashildan qizg‘ishgacha, 3–7 bo‘lakli. Gullari o‘rtacha kattalikda, gul-barglari sariq. Ko‘saklari 3–4 chanoqdi. Tolasi kalta, dag‘al, oq yoki qo‘ng‘ir, tolasining uz. 15 mm dan 25 mm gacha. O‘sish sharoiti turlicha bo‘lishi tufayli A.-o.g‘. keng polimorfizmga ega. A.-o.g‘.ning barcha formalari F. M. Mauyer sistemasi bo‘yicha to‘rtta evolyutsion guruhga bo‘linadi: qad. yovvoyi xillar; ko‘p yillik ruderal va madaniy xillar; juda madaniylashgan, nisbatan tezpishar tropik xillar; tezpishar, hosil shoxli subtro-pik xillar.A.-o.g‘. paxtasining tola uzunligi va texnologik ko‘rsatkichlari bo‘yicha o‘rta tolali g‘o‘zalar tolasidan past turadi. Ulardan quyi nomerli iplar yigiriladi, og‘ir, shu jumladan issiq gazlamalar ishlab chiqarish da foydalaniladi (qarang Gʻoʻza).

Adabiyotlar[tahrir]

  • Mauyer F. M., G‘o‘za, 1-t., T., 1957;
  • Ter-Avanesyan D. V., Xlopchatnik, L., 1973.