Aeronomiya

Vikipediya, ochiq ensiklopediya

Aeronomiya (aero... va yun. nomos — qonun) — atm.ning yuqori qatlamlarini o‘rganuvchi fan. A.dagi i.t. usullari: raketalar va sun’iy yo‘ldoshlar yordamida atm.ni zondlash, radioto‘lqinlarning tarqalishini kuza-tish, spektral analiz (tahlil). Yuqori atm. dengiz sathidan bir necha o‘n km dan boshlanib, Yerning bir necha radiusicha-lik balandlikkacha davom etadi. Pastki atm. bilan yuqori atm. orasida aniq chegara yo‘q. Yuqori atm.da Quyosh nurlari ta’si-rida dissotsiatsiya va ionizatsiya jarayon-lari sodir bo‘ladi. 400–500 km baland-likdan boshlab atm. kislorod va azot atomlaridan iborat. Yuqori atm.ning 50–70 km balandlikdagi qismi isigan sohalardan tovushning qaytishini tek-shirish yo‘li bilan, 80 km balandlikkacha qisii kumushsimon bulutlar harakatini kuzatish yo‘li bilan, 1000 km gacha qismi qutb shafaklarini o‘rganish yo‘li bilan, bir necha ming km balandlikdagi qismi chaqmoklarning radioto‘lqinlar tarqalishiga ta’sirini aniqlash yo‘li bilan o‘rganiladi. Aeronomik masalalar-ni hal etishda spektral tahlil (ana-liz) muhim vosita hisoblanadi. Yerning sun’iy yo‘ldoshlari va raketalar yorda-mida olingan ma’lumotlar yuqori at-mosferada kuchli ionlashgan qatlamlar yo‘qpigini ko‘rsatdi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil