Adilak

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Adilak (arab, adl – tekis, to‘g‘ri, ak – kichraytish qo‘shimchasi) – yuzaning tekis-notekisligini aniqlaydigan asbob. Qalamdon shaklidagi taxtacha-ga o‘rnatilgan, ichiga spirt yoki efir to‘ldirilib, havo pufakchasi yuradigan shisha naycha. Agar yuza tep-tekis bo‘lsa, A.dagi havo pufakchasi naycha o‘rtasida to‘xtaydi. A.ni duradgor ustalar, toshta-roshlar ishlatadilar. Bu asbob "shayton" deb ham yuritiladi. Taxtachadan uchburchak shaklida yasalgan A. vaterpas deb ataladi. Vaterpas tik ustunchali chizg‘ich; unga shoqul osilgan. Tekshirilayotgan sirt go-rizontal bo‘lsa, shoqul chizg‘ichdagi o‘yiq o‘rtasida to‘xtaydi. A. astronomiya, geo-deziya va fizika asboblarining muhim qismi hisoblanadi. Astronomiya A.i bilan burchaklarni ham o‘lchash mumkin. Mashi-nasozlikda chilangarlik va ramali A.lar ishlatiladi. Chilangarlik A.i korpus va unga mahkamlangan shkalali shisha nay-chadan iborat. U tekshiriladigan sir-tning korpus asosiga nisbatan qancha og‘ganligini ko‘rsatadi. Ramali A. bur-chaklari aniq yasalgan to‘rt burchakli ra-madir. Uni gorizontal (yotiq) va vertikal (tik) sirtlarga urnatib ishlatiladi.

Adabiyotlar[tahrir]

  • OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil