Tva

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish
Tva bayrogʻi
Tva qabilasi ayollari

Tva yoki Batva („ba-“ koʻplik koʻrsatkichi) — Ruanda va Burundi shtatlaridagi uchta eng yirik xalqlardan biri boʻlgan Markaziy Afrikadagi pigmiya xalqi. XXI asr boshlarida ularning soni 322 ming kishiga yaqin boʻlgan.

Markaziy Afrikaning tub aholisi boʻlgan Tvalar oʻrta asrlarda bu hududga bostirib kirgan Bantu tilida soʻzlashuvchi xutu qabilalari tomonidan boʻysundirilgan. Keyinchalik, taxminan XV asrda shimoldan (ehtimol Efiopiyadan) kelgan tutsi qabilalari Hutu va Tvani bosib oldi.

Boshqa pigmey xalqlari singari, Tva ham oʻzining asl tilini yoʻqotib, xutu bosqinchilarining tiliga oʻtgan[1].

Tva odatda borish qiyin boʻlgan agrar hududlarda yashagan va shuning uchun zamonaviy Afrika jamiyatining ham chekkalarida yashaydi. Xutlar kelishidan oldin ovchilik va terimchilik bilan shugʻullanishgan boʻlsalarda, hozirda natural xoʻjalik bilan shugʻullanishadi. Ular kichik ovullarda, qamishdan qurilgan, loy bilan suvalgan yoki xom gʻishtdan qurilgan uylarda yashaydilar. Qishloq xoʻjaligi ishlarini kulollar, shuningdek, savdo-sotiq uchun ham olib boradilar.

Genetika[tahrir | manbasini tahrirlash]

Pigmeylarning kichikligini tushuntiruvchi mutatsiyalarni aniqlash uchun olimlar Batva pigmeylari va ularning Bakiga dehqonchilik bilan shugʻullanuvchi qoʻshnilari, shuningdek, Baka pigmeylari va ularning Nzebe va Nzimi dehqon qoʻshnilarining genomlarini solishtirdilar. Maʼlum boʻlishicha, Batva va Baka pigmeyalarida boʻyi past boʻlgan yagona nukleotid polimorfizmlari har xil boʻlib, bu Afrika qabilalarida mittilik konvergent evolyutsiya natijasi ekanligini anglatadi[2]..

Etnik tarixi[tahrir | manbasini tahrirlash]

Tvalar Ruandada salbiy oʻxshashlikning semantik qutbini egallagan birinchi guruh boʻlib, ularning namunasi tutsi va xutular oʻrtasidagi keyingi tafovutga taʼsir koʻrsatgan namuna boʻlib xizmat qildi.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Hall R. de Z. 132. Pottery in Bugufi, Tanganyika Territory // Man, Vol. 39 (Sep., 1939), p. 143.
  2. Генетики выяснили, что пигмеи появились в Африке недавно

Adabiyotlar[tahrir | manbasini tahrirlash]

2. Jeffreys MDW The Batwa: ular kimlar? // Xalqaro Afrika instituti jurnali, jild. 23, yoʻq. 1 (yanvar, 1953), bet. 45-54.(Inglizcha) )

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]