San-Fransisko tinchlik shartnomasi

Vikipediya, ochiq ensiklopediya
Navigatsiya qismiga oʻtish Qidirish qismiga oʻtish

San-Frantsisko tinchlik shartnomasi ― Gitlerga qarshi koalitsiya va Yaponiya davlatlari oʻrtasidagi shartnoma. San-Frantsiskoda 1951-yil 8-sentabrda  imzolandi. Shartnoma imzo chekkan ittifoqchilar va Yaponiya oʻrtasidagi urush holatini toʻxtatdi, ittifoqchilarga toʻlovlarni toʻlash va yapon tajovuzidan zarar koʻrgan mamlakatlarga kompensatsiya qilish tartibini mustahkamladi. Konferensiyada ishtirok etgan. Sovet delegatsiyasi rahbari, SSSR tashqi ishlar vazirining birinchi oʻrinbosari A. A. Gromiko kelishuvni alohida tinchlik deb baholadi va konferentsiyaga XXR vakillari taklif etilmaganini, shartnoma matnida esa Xitoyning hududiy chegarasi belgilanmaganligini taʼkidladi. Tayvan, Peskador va Parasel orollariga boʻlgan huquqlar, shuningdek SSSRning Janubiy Saxalin va Kuril orollari ustidan suvereniteti[1].

Shartnomani muhokama qilishda AQSh Senatida bir tomonlama qaror qabul qilindi, unda Shartnoma shartlari SSSR uchun 1941-yil 7-dekabrda Yaponiyaga tegishli boʻlgan hududlarda har qanday huquq yoki daʼvolarni tan olishni anglatmaydi, Yaponiyaning ushbu hududlarga boʻlgan huquqlari va huquqiy asoslariga zarar yetkazadigan, shuningdek, Yalta[2][3] bitimida mavjud boʻlgan Yaponiyaga nisbatan SSSR foydasiga har qanday qoidalar tan olinmaydi.

San-Fransisko tinchlik shartnomasi shartlariga koʻra, Yaponiya Tayvan va Peskador orollari ustidan, Parasel va Spratli orollari va Koreya ustidan suvereniteti, „Kuril orollariga va unga boʻlgan barcha huquqlar, unvonlar va daʼvolardan voz kechdi va 1905-yil 5-sentabrdagi Portsmut shartnomasiga binoan Yaponiya suvereniteti qolga kiritgan Saxalin orolining va unga tutash orollarning oʻsha qismi ustidan“ suverenitetini yoʻqotganligini tan oldi[4].

Tayvanning siyosiy holati[tahrir | manbasini tahrirlash]

Xitoy Respublikasi (Tayvan) ham, Xitoy Xalq Respublikasi ham san-Frantsiskodagi tinchlik konferentsiyasiga taklif qilinmagan va San-Frantsisko shartnomasining ishtirokchilari boʻlmagan.

Manbalar[tahrir | manbasini tahrirlash]

  1. Iz zayavleniya pervogo zamestitelya ministra inostrannix del SSSR A. A. Gromiko na press-konferensii v San-Fransisko
  2. (en) United States: Proclamation of Treaty of Peace with Japan. 46 (The American Journal of International Law nashri). American Society of International Law. 1952. pp. 96—98. doi:10.2307/2213933. https://www.jstor.org/stable/2213933. 
  3. (en) United States: Proclamation of Treaty of Peace with Japan. 46 (The American Journal of International Law nashri). American Society of International Law. 1952. pp. 96—98. doi:10.2307/2213933. https://www.jstor.org/stable/2213933. 
  4. Tekst dogovora Arxivlandi 2001-02-21 Wayback Machine saytida.

Havolalar[tahrir | manbasini tahrirlash]